Η πεζοπορία προσφέρει στιγμές έντασης, συγκίνησης και ελευθερίας. Όμως για αρκετούς ανθρώπους, τα εκτεθειμένα σημεία, οι κόψεις, τα περάσματα με γκρεμό ή ακόμη και η κορυφή ενός βουνού μπορούν να μετατρέψουν τη χαρά σε παράλυση. Ο φόβος των υψών δεν είναι σπάνιος — και δεν είναι αδυναμία.
Έρευνες δείχνουν ότι περίπου ένας στους τρεις ανθρώπους νιώθει έντονη δυσφορία σε μεγάλα ύψη, ενώ ένα μικρότερο ποσοστό βιώνει ακροφοβία, μια πιο έντονη και σωματικά φορτισμένη μορφή φόβου. Σε έναν βαθμό, αυτός ο φόβος είναι χρήσιμος: μας κρατά προσεκτικούς. Όταν όμως αρχίζει να περιορίζει τις διαδρομές που επιλέγουμε ή να μειώνει την απόλαυση της πεζοπορίας, τότε αξίζει να αντιμετωπιστεί.
Φόβος: ένστικτο ή εμπόδιο;
Ο φόβος των υψών δεν αφορά μόνο τη σκέψη· είναι και σωματική αντίδραση. Ταχυκαρδία, εφίδρωση, τρέμουλο, δυσκολία στην αναπνοή ή αίσθηση απώλειας ελέγχου είναι σημάδια ότι το σώμα ενεργοποιεί τον μηχανισμό «μάχης ή φυγής». Το πρόβλημα είναι ότι ο εγκέφαλος συχνά αντιδρά σαν να υπάρχει άμεσος κίνδυνος, ακόμα κι όταν το μόνο που απαιτείται είναι ένα βήμα πίσω από την άκρη του μονοπατιού.
Αυτές οι αντιδράσεις είναι φυσιολογικές — αλλά αν οδηγήσουν σε αποφυγή, τότε ο φόβος ενισχύεται. Όσο λιγότερο εκτιθέμεθα σε αυτό που μας τρομάζει, τόσο πιο «επικίνδυνο» φαίνεται στο μυαλό μας.
Η δύναμη της σταδιακής έκθεσης
Μία από τις πιο αποτελεσματικές στρατηγικές αντιμετώπισης του φόβου είναι η σταδιακή έκθεση. Η λογική είναι απλή: ξεκινάμε με ήπιες καταστάσεις που προκαλούν ελαφριά δυσφορία και προχωράμε βήμα-βήμα σε πιο απαιτητικές.
Στην πεζοπορία αυτό μπορεί να σημαίνει:
-
επιλογή διαδρομών με μικρά, σύντομα εκτεθειμένα σημεία
-
καλή προετοιμασία μέσω χαρτών και περιγραφών διαδρομών
-
αποφυγή αιφνιδιασμών στο πεδίο
Η γνώση μειώνει την αβεβαιότητα — και η αβεβαιότητα τροφοδοτεί τον φόβο.
Τι να κάνετε τη στιγμή που «κολλάτε»
Αν ο φόβος εμφανιστεί ξαφνικά:
-
Εστιάστε σε όσα ελέγχετε: στάση σώματος, αναπνοή, ρυθμό
-
Αναπνεύστε αργά και βαθιά
-
Κάντε μικρά, συνειδητά βήματα
-
Υπενθυμίστε στον εαυτό σας ότι το αίσθημα είναι παροδικό
-
Σκεφτείτε τα δεδομένα: το πέρασμα έχει διασχιστεί με ασφάλεια από χιλιάδες ανθρώπους
Ένα εσωτερικό «pep talk» μπορεί να είναι εξίσου χρήσιμο με οποιονδήποτε εξοπλισμό.
Χτίζοντας αντοχή στον φόβο
Η πρόοδος έρχεται με την επανάληψη. Κάθε επιτυχημένη εμπειρία, όσο μικρή κι αν φαίνεται, δίνει στον εγκέφαλο νέα, διορθωτική πληροφορία: «Μπορώ να το διαχειριστώ». Με τον καιρό, η ένταση μειώνεται.
Η εξάσκηση δεν χρειάζεται να περιορίζεται στο βουνό. Η έκθεση σε ύψη σε ελεγχόμενα περιβάλλοντα —όπως κτίρια, πατάρια, αναρρίχηση σε κλειστό χώρο ή ακόμη και οπτική έκθεση μέσω εικόνων και βίντεο— μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά.
Πότε χρειάζεται επιπλέον βοήθεια
Αν ο φόβος είναι τόσο έντονος που επηρεάζει σημαντικά την καθημερινότητα ή οδηγεί σε πλήρη αποφυγή δραστηριοτήτων, η υποστήριξη από επαγγελματία ψυχικής υγείας με εμπειρία στη γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία μπορεί να κάνει ουσιαστική διαφορά.
Ο φόβος των υψών δεν εξαφανίζεται με αγνόηση — αλλά με κατανόηση, υπομονή και σταδιακή έκθεση. Στην πεζοπορία, όπως και στη ζωή, η πρόοδος δεν έρχεται με άλματα, αλλά με σταθερά βήματα.
Το ύψος δεν χρειάζεται να είναι εμπόδιο. Μπορεί να γίνει εργαλείο εξέλιξης.
