Στην πεζοπορία και γενικότερα στις δραστηριότητες υπαίθρου, οι μικροτραυματισμοί είναι συχνοί. Κοπές, εκδορές και τραύματα μαλακών ιστών αποτελούν από τις πιο κοινές αιτίες διακοπής μιας εξόρμησης.
Ωστόσο, υπάρχει ένα είδος τραυματισμού που, αν και σπανιότερο, μπορεί να αποβεί απειλητικό για τη ζωή μέσα σε λίγα λεπτά: η ανεξέλεγκτη αιμορραγία. Και εδώ ακριβώς μπαίνει στο προσκήνιο ένα εργαλείο που πολλοί πεζοπόροι είτε αγνοούν είτε παρεξηγούν — το τουρνικέ.
Γιατί η αιμορραγία είναι τόσο κρίσιμη στο βουνό
Η απώλεια μεγάλου όγκου αίματος μπορεί να οδηγήσει σε σοκ και θάνατο πολύ πριν υπάρξει πρόσβαση σε οργανωμένη ιατρική φροντίδα. Σε απομακρυσμένο περιβάλλον, όπου η μεταφορά σε νοσοκομείο μπορεί να πάρει ώρες, ο έλεγχος της αιμορραγίας είναι απόλυτη προτεραιότητα.
Τα περισσότερα μικρά τραύματα αντιμετωπίζονται με άμεση πίεση. Όμως σε σοβαρά τραύματα άκρων —όπως βαθιές τομές ή συνθλιπτικά τραύματα— η απλή πίεση συχνά δεν επαρκεί.
Τα βασικά της φροντίδας τραύματος
Η σωστή αντιμετώπιση ενός τραύματος ακολουθεί τρία βασικά βήματα:
-
Έλεγχος αιμορραγίας
-
Καθαρισμός του τραύματος
-
Κάλυψη και παρακολούθηση
Αποστειρωμένες γάζες 4×4 και σύριγγα πλύσης αποτελούν βασικά στοιχεία ενός λειτουργικού φαρμακείου πεζοπορίας. Η άσκηση σταθερής πίεσης με γάζα είναι συνήθως αρκετή για ήπιες και μέτριες αιμορραγίες. Ο καθαρισμός με καθαρό, φιλτραρισμένο νερό υπό πίεση μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο μόλυνσης — πολύ περισσότερο από οποιαδήποτε αντιβιοτική αλοιφή.
Πότε η πίεση δεν είναι αρκετή
Σε σοβαρές, ταχέως εξελισσόμενες αιμορραγίες, ο χρόνος παίζει καθοριστικό ρόλο. Όταν το αίμα χάνεται γρήγορα και δεν ελέγχεται με άμεση πίεση, απαιτείται πιο επιθετική παρέμβαση.
Εδώ χρησιμοποιείται το τουρνικέ.
Τι είναι το τουρνικέ και πώς λειτουργεί
Το τουρνικέ είναι μια συσκευή που τοποθετείται γύρω από ένα άκρο, πάνω από το σημείο του τραύματος, με σκοπό να διακόψει προσωρινά τη ροή του αίματος. Με αυτόν τον τρόπο αποτρέπεται η περαιτέρω απώλεια αίματος έως ότου ο τραυματίας φτάσει σε εξειδικευμένη φροντίδα.
Σε αντίθεση με παλαιότερες αντιλήψεις, η σύγχρονη ιατρική αναγνωρίζει ότι τα σωστά χρησιμοποιημένα τουρνικέ σώζουν ζωές, ιδιαίτερα όταν εφαρμόζονται έγκαιρα και σωστά.
Γιατί προτιμώνται τα έτοιμα τουρνικέ
Αν και είναι θεωρητικά δυνατό να αυτοσχεδιαστεί ένα τουρνικέ, στην πράξη αυτό σπάνια αποδεικνύεται αποτελεσματικό. Τα προκατασκευασμένα τουρνικέ με ιμάντα και μηχανισμό σύσφιξης (windlass):
-
εφαρμόζονται ταχύτερα
-
εξασφαλίζουν επαρκή πίεση
-
μειώνουν τα λάθη χρήσης
Ένα συνηθισμένο σφάλμα είναι η ανεπαρκής σύσφιξη, η οποία δεν σταματά πραγματικά την αιμορραγία.
Σημαντικές προειδοποιήσεις
Το τουρνικέ δεν είναι εργαλείο ρουτίνας. Χρησιμοποιείται μόνο σε σοβαρές αιμορραγίες άκρων και απαιτεί:
-
κατάλληλη εκπαίδευση
-
άμεση έναρξη διαδικασίας εκκένωσης/διάσωσης
-
ακριβή καταγραφή της ώρας εφαρμογής
Η λανθασμένη χρήση μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές, ακόμα και σε απώλεια άκρου.
Εκπαίδευση: το πιο σημαντικό “εξάρτημα”
Κανένα αντικείμενο πρώτων βοηθειών δεν έχει αξία χωρίς γνώση. Μαθήματα όπως Wilderness First Aid (WFA) και Wilderness First Responder (WFR) παρέχουν βασικές και προχωρημένες δεξιότητες για τη διαχείριση τραυμάτων και αιμορραγίας στο ύπαιθρο.
Η εκπαίδευση επιτρέπει στον πεζοπόρο να αξιολογεί σωστά τον κίνδυνο, να επιλέγει την κατάλληλη παρέμβαση και να ενεργεί με ψυχραιμία.
Η πεζοπορία δεν είναι εγγενώς επικίνδυνη, αλλά η άγνοια μπορεί να γίνει. Ένα καλά οργανωμένο φαρμακείο και η γνώση χρήσης κρίσιμων εργαλείων, όπως το τουρνικέ, αποτελούν μέρος της υπεύθυνης παρουσίας στη φύση.
Στο βουνό δεν χρειάζεται να είμαστε γιατροί — χρειάζεται όμως να είμαστε προετοιμασμένοι.
