Μια νέα επιστημονική μελέτη βάζει στο μικροσκόπιο το «δόγμα» του σακιδίου και αποκαλύπτει τι χρειαζόμαστε πραγματικά στα μονοπάτια.
Αν ασχολείστε με την πεζοπορία στην χώρα μας από τις κυριακάτικες εξορμήσεις στον Υμηττό και τον Χορτιάτη, μέχρι τις απαιτητικές διασχίσεις στον Όλυμπο, τα Τζουμέρκα ή τα Λευκά Όρη σίγουρα έχετε ακούσει για τη θρυλική λίστα των «10 Βασικών» (Ten Essentials). Καταρτίστηκε τη δεκαετία του 1930 από την ορειβατική λέσχη του Σιάτλ και καθιερώθηκε παγκοσμίως το 1974 μέσα από το εμβληματικό εγχειρίδιο Mountaineering: The Freedom of the Hills. Ο σκοπός της ήταν διπλός: να βοηθά τους πεζοπόρους να προλαμβάνουν ή να αντιμετωπίζουν έκτακτες ανάγκες και, αν χρειαστεί, να επιβιώνουν με ασφάλεια μια νύχτα στην ύπαιθρο. Στη σύγχρονη εκδοχή της περιλαμβάνει: μέσο ανάμματος φωτιάς, φαρμακείο, νερό, φακό, επιπλέον ρουχισμό και μόνωση, εξοπλισμό πλοήγησης (χάρτη και πυξίδα), τροφή, καταφύγιο έκτακτης ανάγκης, αντηλιακή προστασία και σουγιά.
Όμως, πόσο απαραίτητα είναι στην πράξη όλα αυτά για μια τυπική ημερήσια πεζοπορία; Αυτό ακριβώς αναρωτήθηκε μια ομάδα ερευνητών στον τομέα της Ιατρικής Άγριας Φύσης. «Στην ιατρική έχουμε πρακτικές που βασίζονται σε δεδομένα και άλλες που απλώς τις ακολουθούμε επειδή “έτσι γινόταν πάντα”», εξηγούν οι επιστήμονες, επισημαίνοντας ότι καμία μελέτη δεν είχε αξιολογήσει μέχρι πρόσφατα την πραγματική επίδραση των «10 Βασικών» στην ασφάλεια των πεζοπόρων.
Εξετάζοντας σχεδόν χίλιους πεζοπόρους ημερήσιων διαδρομών, οι ερευνητές κατέγραψαν τι κουβαλούσαν στο σακίδιό τους, τι απρόοπτα αντιμετώπισαν και πόσο ικανοποιημένοι έμειναν από την εξόρμησή τους. Τα αποτελέσματα, που δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό American Journal of Emergency Medicine, ανέτρεψαν αρκετά στερεότυπα: το 76% των πεζοπόρων αντιμετώπισε κάποιο απρόοπτο —με συχνότερα τη δίψα (62%), την πείνα (50%), τις απότομες εναλλαγές θερμοκρασίας (18%) και την ανάγκη για αδιάβροχο (11%), ενώ το 18% των περιστατικών αφορούσε ιατρικά ζητήματα, όπως εκδορές, τσιμπήματα, κράμπες, φουσκάλες, διαστρέμματα και ηλιακά εγκαύματα.
Το πιο εντυπωσιακό εύρημα αφορά τη σχέση ανάμεσα στον όγκο του εξοπλισμού και στα απρόοπτα. Όσοι κουβαλούσαν από τέσσερα έως δέκα είδη εμφάνισαν σχεδόν διπλάσιες πιθανότητες (11%–16%) να αναφέρουν κάποιο δυσάρεστο συμβάν σε σχέση με όσους είχαν μαζί τους ένα έως τρία είδη. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι ο πλούσιος εξοπλισμός δημιουργεί συχνά μια ψευδή αίσθηση ασφάλειας, σαν μια «πανοπλία» απέναντι στις κακοτοπιές, ωθώντας ορισμένους πεζοπόρους να παίρνουν μεγαλύτερα ρίσκα.
Βάσει των δεδομένων, η ερευνητική ομάδα κατέληξε ότι η συντριπτική πλειονότητα των απρόοπτων σε μια ημερήσια πεζοπορία καλύπτεται από τέσσερα θεμελιώδη στοιχεία: νερό, τροφή, επιπλέον ρουχισμό και ένα βασικό φαρμακείο πρώτων βοηθειών. Ωστόσο, η ύπαιθρος έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες. Ένα μονοπάτι στην Πάρνηθα, τον Παρνασσό ή το φαράγγι του Βίκου μπορεί να ξεκινά με ήλιο και ζέστη, αλλά σε μεγάλο υψόμετρο ή σε μια απότομη χαράδρα ο καιρός αλλάζει μέσα σε λίγα λεπτά, ενώ το νερό στα ασβεστολιθικά μας βουνά είναι συχνά δυσεύρετο.
Όπως υπογραμμίζουν οι ίδιοι οι ερευνητές, η μελέτη αφορούσε ημερήσιες διαδρομές και δεν συμπεριέλαβε περιστατικά που χρειάστηκαν επιχείρηση διάσωσης, ενώ μια πιο σύνθετη ή πολυήμερη εξόρμηση απαιτεί διαφορετική προετοιμασία. Σήμερα, χάρη στα σύγχρονα, ελαφριά υλικά, το πλήρες σετ των «10 Βασικών» ζυγίζει συχνά λιγότερο από δύο με δυόμισι κιλά, ένα βάρος μικρό μπροστά στην ασφάλεια που προσφέρει σε δύσκολες συνθήκες, αν και ένα υπερφορτωμένο σακίδιο χωρίς λόγο κουράζει το σώμα και αυξάνει τον κίνδυνο τραυματισμού.
Τελικά, η πραγματική ετοιμότητα στο βουνό δεν μετριέται μόνο με το πόσα αντικείμενα χωράνε στο σακίδιο, αλλά με τον συνδυασμό εμπειρίας, σωστής εκτίμησης της διαδρομής και στοχευμένου εξοπλισμού. Κι αν υπάρχει ένα «11ο βασικό» που οι ειδικοί θεωρούν αδιαπραγμάτευτο για κάθε πεζοπόρο, αυτό είναι να έχετε πάντα μαζί σας ένα φορτισμένο κινητό τηλέφωνο ειδικά στην χώρα μας όπου το 112 λειτουργεί ως κρίσιμος δίαυλος επικοινωνίας ακόμα και σε δύσκολα σημεία.


