Η Γοητεία της Πυξίδας: Γιατί Αξίζει Ακόμα να Πλοηγείστε με τον «Παλιό, Καλό Τρόπο»

Κάποτε, η πλοήγηση σε μια πολυήμερη διαδρομή στο βουνό σήμαινε ένα και μόνο πράγμα: ξεδίπλωμα του χάρτη και άνοιγμα της πυξίδας. Αυτή η εποχή φαίνεται να έχει περάσει ανεπιστρεπτί. Με το GPS πλέον ενσωματωμένο στα πάντα από τα έξυπνα κινητά μας μέχρι τα ρολόγια που φοράμε στον καρπό μας οι πεζοπόροι μπορούν να βρουν τον δρόμο τους σε σχεδόν κάθε είδος τερέν κοιτάζοντας απλώς μια οθόνη.

 

Το ερώτημα λοιπόν είναι εύλογο: Αξίζει ακόμα να μάθει κανείς τη χρήση της πυξίδας;

 

Η απάντησή μου είναι κατηγορηματικά ναι και όχι μόνο για τους λόγους που φαντάζεστε.

 

Η ανθεκτικότητα της πυξίδας και το γεγονός ότι δεν χρειάζεται μπαταρίες τη καθιστούν το πιο αξιόπιστο εργαλείο ασφαλείας. Ωστόσο, υπάρχει κάτι βαθύτερο: το να αφήνετε κατά μέρους το GPS για χάρη ενός χάρτινου χάρτη, έστω και περιστασιακά, αλλάζει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδράτε με το φυσικό τοπίο.

Μια Τέχνη που Χάνεται;

Θυμάμαι χαρακτηριστικά την πρώτη φορά που με εξέτασαν στις γνώσεις πυξίδας. Ήμουν στην πέμπτη δημοτικού, σε μια σχολική εκδρομή περιβαλλοντικής εκπαίδευσης. Οι εκπαιδευτές μας πήγαν σε ένα ανοιχτό λιβάδι, μας έδωσαν από μία πυξίδα διαφανούς βάσης (baseplate) και μας ζήτησαν να ορίσουμε μια διοπτεύση (άζιμούθιο) και να την ακολουθήσουμε μέχρι το επόμενο σημείο.

 

Σήμερα, η χρήση χάρτη και πυξίδας τείνει να γίνει αν όχι μια χαμένη τέχνη σίγουρα μια εξειδικευμένη δεξιότητα για λίγους. Αν ρωτούσατε την πλειονότητα των σημερινών πεζοπόρων, οι περισσότεροι πιθανότατα δεν θα μπορούσαν να προσανατολιστούν χωρίς ηλεκτρονικά μέσα.

 

Η πανταχού παρουσία του GPS το έκανε αυτό δυνατό. Ανοίγεις το κινητό σου, βλέπεις τη μπλε κουκκίδα στο χάρτη και ξέρεις αμέσως πού βρίσκεσαι, χωρίς να απαιτείται καμία προηγούμενη γνώση.

 

Αυτό όμως ενέχει ένα σημαντικό τίμημα στην ίδια την εμπειρία της πεζοπορίας.

Η Επιστροφή στις Αισθήσεις και τη Συνειδητότητα

Πριν από την εφεύρεση της πυξίδας, οι άνθρωποι βασίζονταν στην παρατηρητικότητα και τη νόησή τους για να μετακινηθούν. Κοιτούσαν τη θέση του ήλιου και των αστεριών, αποστηθίζαν τις μορφολογίες του εδάφους, παρατηρούσαν τη συμπεριφορά των ζώων.

 

Με το GPS, η πλοήγηση έγινε αλάνθαστη. Βάζεις το σημείο προορισμού και βαδίζεις. Όμως, όταν πλοηγείστε χρησιμοποιώντας ορόσημα (κορυφογραμμές, ρέματα, διάσελα) και τη μνήμη σας, ο εγκέφαλός σας ενεργοποιείται πλήρως. Παρατηρείτε πραγματικά πού βρίσκεστε. Πρόκειται για μια εμπειρία ουσιστικής παρουσίας (mindfulness) στο βουνό  αναγκάζεστε να σηκώσετε το βλέμμα και να κοιτάξετε γύρω σας.

"Πόσες φορές έχουμε πιάσει τον εαυτό μας στο μονοπάτι να περπατάει με το βλέμμα καρφωμένο στην οθόνη του κινητού, χάνοντας την ομορφιά της διαδρομής;"

Η επιστροφή στον χάρτη και την πυξίδα είναι ο συντομότερος δρόμος για μια πολύ πιο πλούσια και αυθεντική εμπειρία στη φύση.

4 Συμβουλές για τη Μετάβαση από την Οθόνη στην Πυξίδα

Αν δεν έχετε χρησιμοποιήσει ποτέ πυξίδα ή αν έχει περάσει καιρός από την τελευταία φορά που αφήσατε το GPS, ορίστε μερικές βασικές συμβουλές για να ξεκινήσετε:

 

1. Επιλέξτε τον Σωστό Εξοπλισμό:
   • Για γνωστά/σημαδολογημένα μονοπάτια: Μια απλή πυξίδα τύπου κουμπιού (button compass) σε συνδυασμό με τον χάρτη του μονοπατιού είναι αρκετή. Τη χρησιμοποιείτε απλώς για επιβεβαίωση («Πηγαίνω πράγματι προς τα βόρεια;»).
   • Για άγνωστες διαδρομές ή εκτός μονοπατιού (overland): Χρειάζεστε μια πυξίδα διαφανούς βάσης (baseplate compass). Είναι ανθεκτικές, εύχρηστες και αποτελούν το πρότυπο στα περισσότερα εκπαιδευτικά οδηγόβια.
2. Χρησιμοποιήστε Ενημερωμένο Τοπογραφικό Χάρτη:
   Βεβαιωθείτε ότι ο χάρτης σας είναι πρόσφατος ώστε να αναγράφει τη σωστή απόκλιση (declination) τη διαφορά δηλαδή μεταξύ του Γεωγραφικού (Αληθούς) Βορρά και του Μαγνητικού Βορρά.
3. Υπολογίστε το Ανάγλυφο του Εδάφους:
   Για να διοπτεύσετε ένα σημείο με την πυξίδα, πρέπει να έχετε οπτική επαφή με ορόσημα (π.χ. μια χαρακτηριστική κορυφή). Αν πεζοπορείτε μέσα σε πυκνό ελατοδάσος (όπως στην Πίνδο ή τον Ταΰγετο), η ορατότητα θα είναι περιορισμένη. Μελετήστε τον χάρτη από πριν, εντοπίστε τα ανοίγματα ή τα διάσελα όπου θα έχετε θέα και προγραμματίστε εκεί τους ελέγχους της θέσης σας.
4. Εξασκηθείτε σε Συνθήκες Ασφάλειας:
   Όπως κάθε δεξιότητα, η πλοήγηση γίνεται δυσκολότερη υπό κακές συνθήκες. Αν βρεθείτε στο βουνό με βροχή, ομίχλη ή νύχτα, πράγματα που φαίνονταν εύκολα στο σπίτι θα μοιάζουν βουνό. Πάρτε τον χάρτη και την πυξίδα μαζί σας σε εύκολες, κυριακάτικες πεζοπορίες και εξασκηθείτε στον υπολογισμό αζιμουθίου.