Η ανάλυση ορειβατικών αρχείων ενός αιώνα καταρρίπτει τους μύθους για τον COVID-19 και αποκαλύπτει τα σταθερά μοτίβα πίσω από τις τραγωδίες.
Το γεγονός ότι έμπειροι ορειβάτες χάνουν τη ζωή τους κοντά στην κορυφή του Έβερεστ είναι θλιβερό, αλλά δυστυχώς όχι πρωτοφανές. Οι αποστολές από την πλευρά του Νεπάλ καταγράφουν κατά μέσο όρο σχεδόν τέσσερις θανάτους ετησίως από τις αρχές του 21ου αιώνα. Κατά καιρούς, νέες απειλές όπως οι εξάρσεις ιώσεων ή του κορονοϊού στο Base Camp προκαλούν ανησυχία, όμως οι αρχές του Νεπάλ και οι έμπειροι οδηγοί συνήθως αποδίδουν τις απώλειες στην κλασική «νόσο του υψομέτρου».
Αυτό όμως γεννά ένα εύλογο ερώτημα: τι είναι αυτό, ακριβώς, που σκοτώνει τους ορειβάτες στο Έβερεστ; Υπάρχουν άφθονα δεδομένα για να απαντηθεί αυτό, χάρη στην ολοκληρωμένη βάση δεδομένων Himalayan Database. Όταν μια τραγωδία συμβαίνει από χιονοστιβάδα, η αιτία είναι ξεκάθαρη. Τι γίνεται όμως όταν κάποιος καταρρέει στη λεγόμενη «Ζώνη του Θανάτου», πάνω από τα 8.000 μέτρα;
1. Τα Στατιστικά των Θανάτων: Τραύμα vs Φυσιολογία
Το 2008, μια ομάδα με επικεφαλής τον αναισθησιολόγο Paul Firth δημοσίευσε μια ανάλυση στο British Medical Journal (BMJ) για 192 θανάτους ορειβατών και Σέρπα μεταξύ 1921 και 2006. Τα στοιχεία έδειξαν τα εξής:
- 59% Τραύματα: Θάνατοι που οφείλονται άμεσα σε πτώσεις ή φυσικούς κινδύνους (π.χ. χιονοστιβάδες, πτώσεις βράχων).
- 14% Αγνοούμενοι: Περιπτώσεις όπου οι σοροί δεν βρέθηκαν ποτέ, επομένως οι ακριβείς συνθήκες παραμένουν άγνωστες.
- 27% Μη τραυματικά αίτια: Θάνατοι που αποδίδονται σε παθολογικά αίτια του υψομέτρου, υποθερμία και καθαρή εξάντληση.
2. Ο Ύπουλος Εχθρός στη "Ζώνη του Θανάτου"
Όταν περιορίσουμε τα δεδομένα στους ανθρώπους που πέθαναν πάνω από τα 8.000 μέτρα, εμφανίζονται ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες. Ακόμα και ανάμεσα σε εκείνους που έπεσαν στο κενό, πολλοί περιγράφονταν από μάρτυρες ότι παρουσίαζαν νωρίτερα σημάδια νευρολογικής δυσλειτουργίας, όπως έντονη σύγχυση ή απώλεια ισορροπίας.
Η νόσος του υψομέτρου εμφανίζεται με τρεις μορφές:
- Οξεία Νόσος των Βουνών (AMS): Η ήπια μορφή, που προκαλεί πονοκέφαλο, ναυτία, εμετό και κόπωση (νιώθεις απλά χάλια).
- Υψηλού Υψομέτρου Πνευμονικό Οίδημα (HAPE): Συγκέντρωση υγρού στους πνεύμονες που προκαλεί αναπνευστική δυσχέρεια.
- Υψηλού Υψομέτρου Εγκεφαλικό Οίδημα (HACE): Πρήξιμο στον εγκέφαλο, το οποίο είναι και το πιο επικίνδυνο.
Το παράδοξο της διάγνωσης: Τα συμπτώματα του πνευμονικού οιδήματος (HAPE) είναι τόσο ξεκάθαρα που συνήθως σε αναγκάζουν να γυρίσεις πίσω πριν να είναι αργά. Αντίθετα, αν η σκέψη σου «θολώσει» λόγω του εγκεφαλικού οιδήματος (HACE), δεν καταλαβαίνεις το πρόβλημα. Η ικανότητά σου να αναγνωρίσεις τον κίνδυνο είναι μειωμένη λόγω της ίδιας της φύσης της πάθησης, ωθώντας σε να συνεχίσεις προς τον θάνατο.
3. Ο Παράγοντας του Συνωστισμού: Μύθος ή Πραγματικότητα;
Η κλασική κριτική που γίνεται σήμερα είναι ότι οι εταιρείες οδηγών ανεβάζουν πλούσιους, άπειρους ερασιτέχνες που δημιουργούν «μποτιλιάρισμα» στις κορυφές και παίρνουν κακές αποφάσεις. Ωστόσο, μια πρόσφατη μελέτη στο PLOS ONE από τους Raymond Huey και Cody Carroll έδειξε ότι το ποσοστό θανάτων μειώθηκε ελαφρώς από 1,6% (την περίοδο 1990-2005) σε 1,0% (την περίοδο 2006-2019).
Συνωστισμός ορειβατών σε μια από τις στενές κορυφογραμμές του Έβερεστ.
Αυτό υποδηλώνει ότι η καλύτερη εφοδιαστική αλυσίδα (logistics), οι ακριβείς προγνώσεις καιρού και τα σταθερά σχοινιά έχουν βελτιώσει τα ποσοστά επιτυχίας. Οι ερευνητές μάλιστα συνέκριναν τις ημέρες με μεγάλο συνωστισμό και τις ημέρες χωρίς αυτόν, και δεν είδαν διαφορές στα ποσοστά θανάτων.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο συνωστισμός είναι ακίνδυνος. Προκαλεί αναπόφευκτα καθυστερήσεις. Όσο περισσότερο χρόνο είσαι εκτεθειμένος σε ακραίο υψόμετρο, τόσο περισσότερο συσσωρεύονται οι επιπτώσεις της έλλειψης οξυγόνου στον εγκέφαλο, επιταχύνοντας το μοιραίο εγκεφαλικό οίδημα.
4. "C'est toujours la même chose" – Χάνουν Πολύ Χρόνο
Ο Βρετανός γιατρός Andrew Sutherland, ο οποίος ανέβηκε στο Έβερεστ, εξήγησε ότι όλοι οι ορειβάτες αναπτύσσουν έναν βαθμό οιδήματος καθώς πλησιάζουν στην κορυφή. Είναι απλά θέμα χρόνου το πότε θα υποκύψουν σε αυτό. Η ήπια αποδιοργάνωση οδηγεί σε κακές αποφάσεις και πιο αργό ρυθμό αναρρίχησης.
Αυτό το υποστήριξε και ο Γάλλος πρόξενος στο Κατμαντού, ο οποίος βλέποντας τους φακέλους των νεκρών ορειβατών που έφταναν στο γραφείο του, κουνούσε το κεφάλι του λέγοντας:
«Δεν έφτασε στην κορυφή παρά στις 12:30 το μεσημέρι. Αυτό σημαίνει 14 ώρες ανάβασης είναι πάρα πολύς χρόνος. Σε όλους τους φακέλους που λαμβάνουμε για όσους πεθαίνουν στο βουνό, είναι πάντα το ίδιο πράγμα (c'est toujours la même chose): παίρνουν πάρα πολύ χρόνο για να φτάσουν στην κορυφή».
Όταν εξαντλείς όλη σου την ενέργεια για να ανέβεις και καθυστερείς, η κάθοδος γίνεται μια αδύνατη αποστολή. Οι ορειβάτες ξεμένουν από δυνάμεις και εγκαταλείπονται στο βουνό.
Ο χρόνος
Αν και ασθένειες, ιοί ή ο καιρός παίζουν τον ρόλο τους, η επιστήμη δείχνει ότι ο απόλυτος εχθρός στο Έβερεστ είναι ο χρόνος έκθεσης στο υψόμετρο. Το πρήξιμο του εγκεφάλου (HACE) αλλοιώνει την κρίση των ορειβατών, τους καθυστερεί και τελικά τους αφήνει ανήμπορους, με το τελειωτικό χτύπημα να δίνεται από την υποθερμία, μια πτώση ή την απόλυτη εξάντληση.
