Στα βουνά των Αγράφων, ο άνεμος δεν είναι απλώς ένα φυσικό φαινόμενο. Έχει όνομα, προσωπικότητα, ιστορία και… τρόπους να «μιλάει» στους ανθρώπους που ζουν στους πρόποδες της Πίνδου. Οι κάτοικοι των ορεινών χωριών τον σέβονται, τον φοβούνται, αλλά και τον τιμούν μέσα από θρύλους και τελετουργίες που περνούν από γενιά σε γενιά.
Η «Δράκαινα» των Αγράφων
Στα χωριά των Αγράφων, ο ανεμοστρόβιλος δεν ήταν απλώς καιρικό φαινόμενο· ήταν η «Δράκαινα» ή η «Στοιχειωμένη». Οι παλιοί όταν την έβλεπαν να πλησιάζει, έπαιρναν το μαυρομάνικο μαχαίρι τους και «χάραζαν» τον αέρα σταυρωτά, φωνάζοντας:
«Σίδερο στα γόνατά σου!»
Πίστευαν ότι το μέταλλο είχε δύναμη να δαμάζει τα πνεύματα, και έτσι προστατεύονταν από τη μανία της Δράκαινας. Ο ανεμοστρόβιλος γινόταν ένα ζωντανό πλάσμα, ένα πνεύμα που έπρεπε να τιθασευτεί για να μην καταστρέψει τις σοδειές ή τα σπίτια.
Ο «Κατεβατός» και ο «Μπάρμπα-Βοριάς»
Στην ορεινή Πίνδο, ο Βοριάς έχει διαφορετικά πρόσωπα:
-
Ο Κατεβατός είναι ο άνεμος που κατρακυλά από τις κορφές, «ξυρίζει» και φέρνει χιόνι. Στη λαϊκή φαντασία, είναι ένας γέροντας με λευκή γενειάδα που τινάζει τα μαλλιά του και καλύπτει τα Άγραφα με λευκό πέπλο.
-
Ο Μπάρμπα-Βοριάς είναι η ανθρώπινη προσωποποίηση του Βοριά: δυνατός, απρόβλεπτος και σεβαστός, που απαιτεί προσοχή από τους ορεινούς κατοίκους.
Λίβας και Απηλιώτης
Οι κάτοικοι των Αγράφων φοβούνται ιδιαίτερα τον Λίβα, τον καυτό άνεμο που «ψήνει» τα γεννήματα και στεγνώνει τις βρύσες το καλοκαίρι. Σε αντίθεση, ο Απηλιώτης έρχεται από τον κάμπο, από την ανατολή, και φέρνει συχνά την πολυπόθητη «μαλακιά» βροχή για τα χωράφια.
Από την Αρχαία Θεσσαλία
Η παράδοση των ανέμων στα Άγραφα έχει βαθιές ρίζες στην αρχαιότητα. Οι ξακουστοί Θεσσαλοί ιππείς πίστευαν ότι τα πιο γρήγορα άλογά τους είχαν πατέρα τον Ζέφυρο, τον άνεμο της δύσης. Ονόμαζαν «Ολυμπία» τον άνεμο που έρχονταν από τον Όλυμπο και φοβούνταν τις Άρπυιες, τα θηλυκά πνεύματα της θύελλας που άρπαζαν τα πάντα στο πέρασμά τους.
Η Λαϊκή Σοφία των Αγράφων
Όπως λένε ακόμα και σήμερα στα χωριά:
«Ο Βοριάς φέρνει το κρύο, η Νοτιά το ψωμί».
Κάθε άνεμος έχει ρόλο στη ζωή των ανθρώπων: είτε απειλεί είτε προστατεύει, είτε στεγνώνει είτε ποτίζει. Και όπως στους μύθους, έτσι και στις καθημερινές ζωές των Αγραφιωτών, οι άνεμοι δεν είναι απλοί καιρικοί φρουροί· είναι χαρακτήρες με δική τους προσωπικότητα, που απαιτούν σεβασμό και παρατήρηση.
