Όποιος κινείται στο βουνό ξέρει καλά ότι ο καιρός εκεί δεν μοιάζει ποτέ με τον καιρό της πόλης. Μπορεί χαμηλά να έχει λιακάδα και λίγα χιλιόμετρα πιο πάνω να φυσά παγωμένος αέρας, να πέφτει χιόνι ή να σηκώνεται πυκνή ομίχλη. Η κατανόηση βασικών κανόνων της ορεινής μετεωρολογίας δεν είναι απλώς γνώση — είναι ζήτημα ασφάλειας.
Η θερμοκρασία και το υψόμετρο
Ένας βασικός κανόνας λέει ότι κάθε 100 μέτρα ανόδου η θερμοκρασία πέφτει κατά περίπου 0,6–0,7°C. Αυτό σημαίνει πως στα 1.000 μέτρα μπορεί να έχουμε έως και 7°C χαμηλότερη θερμοκρασία από τη θάλασσα, ενώ στα 2.000 μέτρα η διαφορά φτάνει τους 14°C. Φυσικά, αυτός ο κανόνας δεν είναι απόλυτος· επηρεάζεται από υγρασία, άνεμο και νεφοκάλυψη.
Οι άνεμοι: σύμμαχοι και εχθροί
Οι βόρειοι άνεμοι συνήθως φέρνουν καθαρό καιρό αλλά χαμηλές θερμοκρασίες. Αντίθετα, οι νότιοι άνεμοι ανεβάζουν τη θερμοκρασία, συχνά όμως συνοδεύονται από υγρασία και σύννεφα.
Στο βουνό ο άνεμος είναι σχεδόν πάντα πιο δυνατός απ’ ό,τι στην πόλη. Όσο ανεβαίνουμε υψόμετρο, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες για ισχυρούς ανέμους, ιδιαίτερα σε αυχένες, περάσματα και φυσικές «χοάνες». Δεν είναι τυχαίο ότι βουνά όπως ο Όλυμπος, ο Άθως ή η Δίρφυς φημίζονται για τους δυνατούς τους ανέμους.
Το βουνό αλλάζει μετά το μεσημέρι
Στο βουνό, ο καιρός είναι συνήθως καλύτερος τις πρωινές ώρες. Μετά το μεσημέρι, η αύξηση της θερμοκρασίας δημιουργεί ανοδικά ρεύματα, αυξάνει την υγρασία και ευνοεί τον σχηματισμό νεφών. Αν αυτά «βαρύνουν» από ψυχρά ρεύματα ψηλότερα, μπορεί να έχουμε βροχή ή χιόνι, ακόμη και σε μια φαινομενικά καλή μέρα.
Δεν είναι όλες οι πλαγιές ίδιες
Η έκθεση της πλαγιάς παίζει τεράστιο ρόλο. Οι βόρειες πλαγιές είναι πιο ψυχρές και κρατούν πάγο και χιόνι για μεγαλύτερο διάστημα. Μπορεί να ανεβαίνουμε μια παγωμένη πλαγιά, ενώ δίπλα, στο ίδιο υψόμετρο, το χιόνι να είναι μαλακό. Γι’ αυτό η σωστή επιλογή διαδρομής είναι κρίσιμη, ειδικά τον χειμώνα.
Το «κρύο» δεν είναι μόνο αριθμός
Στο βουνό δεν μετρά μόνο τι δείχνει το θερμόμετρο. Ο άνεμος και η υγρασία μπορούν να κάνουν το σώμα να χάνει θερμότητα πολύ γρηγορότερα. Υπάρχουν περιπτώσεις υποθερμίας ακόμα και με θερμοκρασίες πάνω από το μηδέν. Γι’ αυτό μιλάμε για «συντελεστή ψύχους» και όχι απλώς για βαθμούς Κελσίου.
Νύχτα στο βουνό: σύννεφα ή αστέρια;
Τα σύννεφα λειτουργούν σαν «κουβέρτα». Αν τη νύχτα υπάρχει νεφοκάλυψη πάνω από το υψόμετρό μας, η θερμοκρασία πέφτει λιγότερο. Αντίθετα, σε νύχτες με ξαστεριά και άπνοια, η πτώση της θερμοκρασίας μπορεί να είναι απότομη.
Σημάδια αλλαγής καιρού
Η θαμπάδα στον ορίζοντα, τα ξεθωριασμένα χρώματα και η γενική «ασπρίλα» στην ατμόσφαιρα είναι συχνά κακοί οιωνοί. Αντίθετα, έντονα χρώματα, καλή ορατότητα και χαμηλή υγρασία δείχνουν σταθερό καιρό.
Ενδιαφέρον είναι και το φαινόμενο όπου η μία πλευρά του βουνού έχει καλό καιρό και η άλλη ομίχλη ή σύννεφα — μια κατάσταση που μπορεί να κρατήσει ακόμα και 24 ώρες.
Τοπικά φαινόμενα και «καπρίτσια» των βουνών
Ορισμένα βουνά, όπως ο Όλυμπος, παρουσιάζουν έντονα τοπικά μετεωρολογικά φαινόμενα. Δεν είναι σπάνιο να επικρατεί καλοκαιρία σε όλη τη χώρα και οι κορυφές να είναι τυλιγμένες σε σύννεφα. Η περίφημη «νεφοθάλασσα» είναι συχνό χειμωνιάτικο θέαμα και σπάνια επηρεάζει τον καιρό ψηλότερα.
Χιόνι… ακόμα και το καλοκαίρι
Σε μεγάλα υψόμετρα, το χιόνι δεν γνωρίζει εποχές. Ακόμα και καλοκαίρι, μια ψυχρή εισβολή μπορεί να φέρει χιονόπτωση. Επιπλέον, ο άνεμος αλλάζει την ποιότητα και τη συμπεριφορά του χιονιού, δημιουργώντας επικίνδυνες συσσωρεύσεις και «μπαλκόνια» στις κορυφογραμμές.
Ο καιρός στο βουνό είναι ζωντανός οργανισμός. Επηρεάζει άμεσα την πορεία, την ασφάλεια και τις αποφάσεις μας. Πριν από κάθε ανάβαση, χρειαζόμαστε ειδική πρόγνωση για το συγκεκριμένο βουνό και υψόμετρο, όχι απλώς τον καιρό της πόλης. Και πάνω απ’ όλα, να θυμόμαστε: καμία καταιγίδα δεν κρατά για πάντα, αλλά μια λάθος απόφαση μπορεί να κοστίσει ακριβά.
