Πότε πρέπει να βάζετε την ασφάλειά σας πάνω από την επιθυμία να φτάσετε στην κορυφή; Πάντα. Έξι Έλληνες πεζοπόροι και ορειβάτες μοιράζονται τις ιστορίες τους και εξηγούν πώς κατάλαβαν ότι είχε έρθει η ώρα να κάνουν πίσω.
Έχετε περάσει εβδομάδες σχεδιάζοντας την εξόρμηση. Έχετε οργανώσει τον εξοπλισμό, έχετε κανονίσει άδειες από τη δουλειά, έχετε μελετήσει τα ίχνη στο GPS. Όμως, μόλις πατήσετε το πόδι σας στο μονοπάτι, τίποτα δεν πάει όπως το υπολογίζατε. Ίσως μαζεύονται απειλητικά σύννεφα πάνω από τις κορυφές. Ίσως ξεχάσατε ένα κρίσιμο κομμάτι εξοπλισμού στο αυτοκίνητο. Ή ίσως απλώς νιώθετε ένα ανεξήγητο σφίξιμο στο στομάχι.
Το ένα κομμάτι του εαυτού σας θέλει να συνεχίσει για να μην πάει χαμένος ο κόπος και τα χιλιόμετρα της οδήγησης. Το άλλο, όμως, αμφιβάλλει αν είναι ασφαλές να προχωρήσετε. Ποια φωνή πρέπει να ακούσετε; Συγκεντρώσαμε επτά αληθινές περιπτώσεις πεζοπόρων στα ελληνικά βουνά που χρειάστηκε να γυρίσουν πίσω ή ευχήθηκαν να το είχαν κάνει.
«Στα βουνά ο καιρός και το πεδίο αλλάζουν απότομα. Ο πραγματικός τερματισμός δεν είναι το κολωνάκι της κορυφής, αλλά το να γυρίσουμε όλοι σώοι στο σπίτι μας», τονίζει η Ελένη, έμπειρη πεζοπόρος με δεκαετή παρουσία στα μονοπάτια της Πίνδου και του Ολύμπου.
Ακολουθούν επτά απόλυτα βάσιμοι λόγοι για να σταματήσετε μια πεζοπορία νωρίτερα και να πάρετε τον δρόμο της επιστροφής.
1. Απότομη επιδείνωση του καιρού
Όσες φορές κι αν ελέγξετε τα μετεωρολογικά μοντέλα, το μικροκλίμα του Ολύμπου ή των Βαρδουσίων μπορεί να ανατρέψει τα πάντα μέσα σε λίγα λεπτά. Πριν από δύο χρόνια, η Ελένη και δύο φίλοι της κατασκήνωσαν στο Οροπέδιο των Μουσών, σκοπεύοντας να περάσουν από τα Ζωνάρια το επόμενο πρωί. Όμως, ξύπνησαν με καταρρακτώδη βροχή και πυκνή ομίχλη.
Κατά τη διάρκεια της νύχτας, τα πόδια του ενός μέλους της παρέας ακουμπούσαν στο πανί της σκηνής, με αποτέλεσμα η υγρασία να περάσει μέσα και να μουσκέψει τον υπνόσακό του. Χωρίς καθόλου ήλιο για να στεγνώσει ο εξοπλισμός και με τον αέρα να παγώνει τα πάντα, ο κίνδυνος υποθερμίας ήταν άμεσος. Ακύρωσαν την κορυφή και κατέβηκαν από το μονοπάτι προς τη Γκορτσιά μέσα σε χαλαζόπτωση, καταλήγοντας σε ένα ζεστό καφενείο στο Λιτόχωρο. «Ήταν η καλύτερη απόφαση που πήραμε σε ολόκληρη τη χρονιά», αναφέρει η ίδια.
2. Πυρκαγιές και καπνός στην ευρύτερη περιοχή
Ο καπνός στον ορίζοντα δεν είναι ποτέ καλός οιωνός κάτι που στην χώρα μας, ειδικά τους καλοκαιρινούς και φθινοπωρινούς μήνες, γνωρίζουμε πολύ καλά. Ο Γιώργος Οικονόμου και ο συνοδοιπόρος του είχαν μόλις ξεκινήσει μια πολυήμερη διάσχιση στο εθνικό μονοπάτι Ο22 στην Πελοπόννησο, όταν πυκνός καπνός από δασική πυρκαγιά σε γειτονική περιοχή κάλυψε την κοιλάδα.
Παρότι οι εστίες βρίσκονταν μακριά και δεν απειλούσαν άμεσα το δικό τους μονοπάτι, η ατμόσφαιρα ήταν αποπνικτική. «Καταλάβαμε ότι ο καπνός θα έμενε εκεί για μέρες, οπότε αποφασίσαμε να σταματήσουμε μετά το πρώτο βράδυ και να αλλάξουμε προορισμό», εξηγεί ο Γιώργος. Είχαν πάρει άδεια από τις δουλειές τους και είχαν αφήσει δεύτερο αυτοκίνητο στον τερματισμό, όμως ποιο το νόημα να περπατάς σε ένα πανέμορφο δάσος αν δεν μπορείς να αναπνεύσεις; «Δεν άξιζε να το παίξουμε ήρωες απλώς για να βγει το πρόγραμμα. Το βουνό θα είναι εκεί και το φθινόπωρο».
3. Σωματική καταπόνηση ή τραυματισμός
Ακόμη και φαινομενικά ασήμαντα προβλήματα, όπως μια φουσκάλα στη φτέρνα, μπορούν να εξελιχθούν και να αχρηστεύσουν έναν πεζοπόρο. Για τη Μαρία το τέλος της διαδρομής ήρθε από ένα σπασμένο δάχτυλο. Ύστερα από δύο αναβολές, εκείνη και ο φίλος της ξεκίνησαν για διάσχιση στην Πίνδο, από το Πάπιγκο προς το Βρυσοχώρι.
Τη δεύτερη μέρα, σε μια απότομη σάρα (πεδίο με χαλαρές πέτρες), η Μαρία γλίστρησε. Προσπαθώντας να κρατηθεί, μετακίνησε έναν βράχο που έπεσε πάνω στο χέρι της. Με το δάχτυλο πρησμένο και αφόρητα επώδυνο, δεν μπορούσε καν να κουμπώσει το σακίδιό της μόνη της. «Δεν περνούσαμε καλά κανένας από τους δύο. Γιατί να πιεστούμε για άλλες δύο μέρες σε δύσκολο πεδίο;» Αποφάσισαν ότι ο πόνος και ο κίνδυνος ενός σοβαρότερου ατυχήματος δεν άξιζαν το «παράσημο» της διάσχισης και κατέβηκαν από το κοντινότερο χωριό.
4. Ψυχολογική κόπωση και πίεση
Μερικές φορές, παρά την προετοιμασία, απλώς «δεν τραβάει» η μέρα. Η ψυχολογική κατάσταση με την οποία μπαίνουμε στο μονοπάτι καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την ασφάλειά μας. «Όταν βλέπω ότι συνδυάζονται δύο αρνητικοί παράγοντες για παράδειγμα, είμαι ήδη εξαντλημένη και ταυτόχρονα χαλάει ο καιρός προτιμώ να γυρίσω πίσω», λέει η Μαρία.
«Δουλεύω με πλήρες ωράριο στην Αθήνα, έχω κούραση και στρες. Το τελευταίο πράγμα που θέλω να νιώθω στο βουνό, σε μέρη που αγαπώ, είναι πίεση και εξάντληση». Η φύση είναι εκεί για να μας αποφορτίζει, όχι για να γίνεται μια ακόμη αγχωτική υποχρέωση του Σαββατοκύριακου.
5. Ελλιπής εξοπλισμός
Χωρίς τα σωστά εφόδια, ακόμη και μια διαδρομή που θεωρητικά είναι στα μέτρα σας μπορεί να γίνει παγίδα. Η Κατερίνα σχεδίαζε με δύο φίλους της μια ανοιξιάτικη ανάβαση στον Παρνασσό, στα τέλη Απριλίου. Οι φίλοι της θεώρησαν ότι το χιόνι θα έχει λιώσει ή θα είναι μαλακό και επέμειναν να αφήσουν στο αυτοκίνητο τα κραμπόν και τα πιολέ για να γλιτώσουν βάρος. «Διαφώνησα, αλλά μειοψήφησα», παραδέχεται.
Όταν ανέβηκαν ψηλότερα, βρήκαν παγωμένες τραβέρσες όπου ένα γλίστρημα θα ήταν μοιραίο. Οι υπόλοιπες ορειβατικές ομάδες που συναντούσαν τους κοιτούσαν έκπληκτες που κινούνταν χωρίς χειμερινό εξοπλισμό. Νιώθοντας ανασφάλεια, η Κατερίνα αποφάσισε να σταματήσει και να γυρίσει πίσω μόνη της μέχρι το καταφύγιο, όπου περίμενε τους φίλους της που τελικά έκαναν κι εκείνοι πίσω λίγο αργότερα. Το δίδαγμα είναι σαφές: ποτέ μην αφήνετε τον βασικό εξοπλισμό ασφαλείας στο αμάξι, όσο «ανοιξιάτικη» κι αν φαίνεται η μέρα.
6. Τεχνική δυσκολία πέρα από τα όριά σας
Μπορεί να έχετε τον καλύτερο εξοπλισμό, αλλά αν το πεδίο σάς προκαλεί φόβο ή ανασφάλεια, το να συνεχίσετε σημαίνει ότι αναλαμβάνετε αχρείαστο ρίσκο. Ο φωτογράφος Νίκος και η παρέα του ταξίδεψαν από τη Θεσσαλονίκη για μια απαιτητική κυκλική διαδρομή στον Ταΰγετο. Τη δεύτερη μέρα, έπειτα από μια εξαντλητική ανάβαση, έφτασαν σε ένα στενό, εκτεθειμένο πέρασμα.
«Όταν κοίταξα την πλαγιά από κάτω, κόπηκαν τα πόδια μου», θυμάται ο Νίκος. Μπροστά τους απλωνόταν ένα στενό μονοπάτι πάνω σε απότομη κλίση με σαθρό χώμα και πέτρες. Μίλησε ανοιχτά στην ομάδα: «Αν γλιστρήσεις εδώ, δεν σταματάς πουθενά». Κανείς δεν θεώρησε ότι άξιζε να ρισκάρουν έναν σοβαρό τραυματισμό ή να καλέσουν την ΕΜΑΚ. Εξέφρασαν την απογοήτευσή τους, γύρισαν πίσω στο καταφύγιο και έδωσαν ραντεβού για την επόμενη χρονιά.
7. Οι ανάγκες της ομάδας (Ο «αδύναμος κρίκος»)
Μια ομάδα στο βουνό κινείται πάντα με τον ρυθμό και τις αντοχές του πιο αδύναμου μέλους της. Η Σοφία , ο αδερφός της ο Κώστας και η κοπέλα του η Άννα είχαν οργανώσει ένα τριήμερο στα Ζαγοροχώρια, με στόχο τη Δρακόλιμνη της Τύμφης. Ενώ τα δύο αδέρφια ήταν ενθουσιασμένα και έτοιμα για χιλιόμετρα, η Άννα είχε λιγότερη εμπειρία και δυσκολευόταν από την αρχή της ανάβασης.
Το βράδυ στο καταφύγιο της Αστράκας έπιασε δυνατός αέρας και κρύο. Το επόμενο πρωί, η Άννα δεν είχε κοιμηθεί καθόλου, ήταν εξαντλημένη και είχε φτάσει στα όριά της, ενώ μπροστά τους βρισκόταν η απαιτητική διαδρομή προς τη λίμνη. Αντί να την πιέσουν να συνεχίσει, έβαλαν την υγεία της πάνω απ’ όλα: κατέβηκαν στο Μικρό Πάπιγκο, ήπιαν ζεστό τσάι του βουνού και την επόμενη μέρα έκαναν ράφτινγκ στον Βοϊδομάτη. «Στο βουνό, όπως και στην παρέα, οφείλεις να στηρίζεις τον διπλανό σου όταν οι συνθήκες δυσκολεύουν», καταλήγει η Σοφία.
Ο χρυσός κανόνας του βουνού
Η απόφαση της επιστροφής δεν είναι ήττα είναι ένδειξη ορειβατικής ωριμότητας. Την επόμενη φορά που θα βρεθείτε σε δίλημμα σε κάποιο μονοπάτι, θυμηθείτε πως η επιτυχία μιας εξόρμησης μετριέται μόνο με ένα κριτήριο: να γυρίσετε όλοι πίσω ασφαλείς και έτοιμοι για την επόμενη περιπέτεια.
