Τα πρόσφατα περιστατικά στην ψηλότερη κορυφή του κόσμου επανέφεραν ερωτήματα για τον ρόλο των αναπνευστικών λοιμώξεων, αλλά η ανάλυση ορειβατικών δεδομένων σχεδόν ενός αιώνα αποκαλύπτει σταθερά και επικίνδυνα μοτίβα.
Σημείωση: Οι αποστολές στην πλευρά του Νεπάλ καταγράφουν κατά μέσο όρο σχεδόν τέσσερις θανάτους ετησίως από την αλλαγή του αιώνα μέχρι σήμερα.
Το γεγονός ότι έμπειροι ορειβάτες χάνουν τη ζωή τους κοντά στην κορυφή του Έβερεστ είναι πάντα θλιβερό, αλλά δυστυχώς όχι ασυνήθιστο. Όπως έχει επισημάνει ο αναλυτής ορειβατικών αποστολών Alan Arnette, οι αποστολές στην πλευρά του Νεπάλ καταγράφουν κατά μέσο όρο σχεδόν τέσσερις θανάτους κάθε χρόνο από το 2000 κι έπειτα.
Ωστόσο, κατά τις περιόδους που εξάρσεις λοιμώξεων του αναπνευστικού ή ιών (όπως ο COVID-19) πλήττουν τη βάση του Έβερεστ (Everest Base Camp), η ανησυχία αυξάνεται κατακόρυφα.
Οι αρχές του Νεπάλ σπεύδουν συχνά να αποκλείσουν οποιαδήποτε σχέση μεταξύ λοιμώξεων και θανάτων σε μεγάλα υψόμετρα. «Είναι αδύνατον να φτάσει κανείς σε αυτό το υψόμετρο αν είναι μολυσμένος», δηλώνουν στελέχη του Υπουργείου Τουρισμού του Νεπάλ. Την ίδια γραμμή ακολουθούν και οι μεγάλες εταιρείες οδηγήσεων, αποδίδοντας τους θανάτους αποκλειστικά στη νόσο του υψομέτρου.
Εκ πρώτης όψεως, ο ισχυρισμός αυτός φαίνεται λογικός. Προκύπτει όμως ένα θεμελιώδες ερώτημα: Τι είναι αυτό που τελικά σκοτώνει τους ανθρώπους στο Έβερεστ;
Τι Λένε τα Δεδομένα: Τραύματα vs. Νόσος Υψομέτρου
Υπάρχει πληθώρα δεδομένων για το ζήτημα αυτό, χάρη στην ολοκληρωμένη βάση δεδομένων Himalayan Database, την οποία δημιούργησε η αείμνηστη Elizabeth Hawley.
Συχνά, τα αίτια θανάτου είναι σαφή: Δεν υπάρχει καμία αμφισημία για τους 15 ανθρώπους που έχασαν τη ζωή τους στο Base Camp κατά τον φονικό σεισμό και τη χιονοστιβάδα του 2015.
Όταν όμως κάποιος καταρρέει στη λεγόμενη «Ζώνη Θανάτου» (Death Zone), πάνω από τα 8.000 μέτρα, είναι πολύ πιο δύσκολο να διακριθούν τα αίτια. Είναι η οξεία νόσος του υψομέτρου; Η υποθερμία; Η απόλυτη εξάντληση; Όλα αυτά αφήνουν τον ορειβάτη καθηλωμένο να πεθάνει από έκθεση στις συνθήκες. Ακόμα κι αν κάποιος πέσει στον γκρεμό, δεν είναι σαφές αν η πτώση ήταν αποτέλεσμα απώλειας ισορροπίας λόγω εγκεφαλικού οιδήματος ή απώλειας συντονισμού λόγω κρυοπαγημάτων.
Η Μελέτη του British Medical Journal (BMJ)
Το 2008, μια ομάδα με επικεφαλής τον αναισθησιολόγο Paul Firth δημοσίευσε μια ανάλυση στο British Medical Journal για 192 θανάτους μεταξύ περισσότερων από 14.000 ορειβατών και Σέρπα από το 1921 έως το 2006:
| Αίτιο Θανάτου | Ποσοστό | Περιγραφή |
|---|---|---|
| Τραυματισμοί / Ατυχήματα | 59% | Πτώσεις, χιονοστιβάδες, πτώση βράχων. |
| Άγνωστα αίτια | 14% | Σοροί που δεν βρέθηκαν ποτέ. |
| Μη τραυματικά αίτια | 27% | Νόσος υψομέτρου, υποθερμία, παθολογικά αίτια. |
Η Ύπουλη Φύση του Εγκεφαλικού Οιδήματος (HACE)
Όταν περιορίσουμε τα δεδομένα στους 94 ανθρώπους που πέθαναν πάνω από τα 8.000 μέτρα, εμφανίζονται ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες. Ακόμη και ανάμεσα σε αυτούς που έπεσαν στο κενό, πολλοί περιγράφηκαν ως άτομα που επιδείκνυαν νευρολογικές διαταραχές, όπως σύγχυση ή απώλεια ισορροπίας.
Η νόσος του υψομέτρου εμφανίζεται με διάφορες μορφές:
- Οξεία Νόσος των Ορέων (AMS): Η ήπια μορφή, που προκαλεί κυρίως πονοκέφαλο, ναυτία και γενική αδιαθεσία.
- Υψομετρικό Πνευμονικό Οίδημα (HAPE): Συσσώρευση υγρού στους πνεύμονες (επικίνδυνο για τη ζωή).
- Υψομετρικό Εγκεφαλικό Οίδημα (HACE): Πρήξιμο στον εγκέφαλο (θανατηφόρο αν δεν αντιμετωπιστεί άμεσα).
Το παράδοξο των 8.000 μέτρων
Σύμφωνα με τη μελέτη, συμπτώματα όπως «αναπνευστική δυσφορία, ναυτία, εμετός και πονοκέφαλος» σπάνια καταγράφηκαν σε όσους πέθαναν πάνω από τα 8.000 μέτρα. Αυτό συμβαίνει επειδή τα συμπτώματα του HAPE ή της AMS είναι τόσο έντονα που σε αναγκάζουν να υποχωρήσεις εγκαίρως.
Αντίθετα, αν η σκέψη σου θολώσει λόγω αρχόμενου HACE (Εγκεφαλικού Οιδήματος), μπορεί να μην καταλάβεις καν ότι βρίσκεσαι σε κίνδυνο — η ίδια η ασθένεια καταστρέφει την ικανότητά σου να αξιολογήσεις την κατάστασή σου.
Συνωστισμός, Καθυστερήσεις και «Ο Χρόνος που Σκοτώνει»
Μια μεταγενέστερη ανάλυση στο περιοδικό PLOS ONE (από τους Raymond Huey και Cody Carroll) εξέτασε τα δεδομένα χιλιάδων ορειβατών έως το 2019. Παρά τις εικόνες ακραίου συνωστισμού, το ποσοστό θνησιμότητας μειώθηκε ελαφρώς (από 1,6% σε 1,0%), κυρίως λόγω της καλύτερης προετοιμασίας, των σταθερών σχοινιών, της πρόγνωσης καιρού και της εμπειρίας των οδηγών. Ωστόσο, επειδή ο συνολικός αριθμός των ορειβατών τετραπλασιάστηκε, ο απόλυτος αριθμός των θανάτων αυξήθηκε.
Γιατί ο συνωστισμός παραμένει θανάσιμος:
- Καθυστερήσεις στις «ουρές»: Όσο περισσότερο μένεις στη Ζώνη Θανάτου, τόσο αυξάνεται εκθετικά ο κίνδυνος χιονοστιβάδας ή πτώσης βράχων.
- Συσσώρευση επιδράσεων υψομέτρου: Η παραμονή σε ακραίο υψόμετρο εξαντλεί το οξυγόνο στον εγκέφαλο, τροφοδοτώντας την ανάπτυξη εγκεφαλικού οιδήματος.
«Πιστεύω ότι όλοι αναπτύσσουμε έναν βαθμό πνευμονικού και εγκεφαλικού οιδήματος όταν ανεβαίνουμε στην κορυφή. Είναι απλώς θέμα χρόνου πριν υποκύψουμε σε αυτό.»
Ο Sutherland περιέγραψε τη συνάντησή του με τον Γάλλο πρόξενο στο Κατμαντού, όταν κλήθηκε να αναγνωρίσει τη σορό ενός Γάλλου ορειβάτη που είχε φτάσει στην κορυφή, αλλά εξαντλήθηκε τόσο πολύ στην κατάβαση που κατάφερε να διανύσει μόλις 50 μέτρα σε έξι ώρες πριν εγκαταλειφθεί.
Ο Πρόξενος κούνησε το κεφάλι του:
«Δεν έφτασε στην κορυφή παρά τις 12:30 το μεσημέρι. Αυτό σημαίνει 14 ώρες ανάβαση είναι πάρα πολύς χρόνος. Όλοι οι φάκελοι όσων πεθαίνουν στο βουνό γράφουν το ίδιο πράγμα: C’est toujours la même chose — αργούν πολύ να φτάσουν στην κορυφή.»
Σε τελική ανάλυση, είτε πρόκειται για έναν ιό, είτε για τον συνωστισμό, είτε για κακή εκτίμηση του καιρού, ο πραγματικός δολοφόνος στο Έβερεστ είναι ο χρόνος που δαπανάται σε υψόμετρο όπου το ανθρώπινο σώμα αργοπεθαίνει. Η λανθασμένη λήψη αποφάσεων λόγω της έλλειψης οξυγόνου στον εγκέφαλο είναι το πρώτο ντόμινο που οδηγεί στην μοιραία πτώση, την παγωμένη εξάντληση και την υποθερμία.
