Έχεις Κάθε Δικαίωμα να Μισείς την Αποτυχία στο Βουνό (Και Ίσως Σου Κάνει και Καλό)
Είναι δελεαστικό να ψάχνεις πάντα τη θετική πλευρά σε κάθε αναποδιά στο μονοπάτι. Αλλά μερικές φορές, το μόνο που χρειάζεται είναι να παραδεχτείς ότι τα πράγματα είναι απλώς χάλια και η επιστήμη συμφωνεί μαζί μας.
Πρόσφατα πεζοπορούσα με μια παρέα φίλων στην εκτεθειμένη κορυφογραμμή των Βαρδουσίων, όταν μας έπιασε μια ξαφνική καταιγίδα. Η θερμοκρασία έπεσε κατακόρυφα, η ομίχλη «έκλεισε» τα πάντα και σε λίγα λεπτά ο ουρλιαχτός του παγωμένου αέρα κάλυπτε κάθε μας λέξη. Τα μάτια μου έτρεχαν δάκρυα από το κρύο, το δέρμα μου είχε βγάλει βελονιές. Για λίγο προσπαθήσαμε να προχωρήσουμε σκυφτοί, με τη βροχή να μας μαστιγώνει το πρόσωπο.
Προσπάθησα να κρυφτώ πίσω από τον κολλητό μου για να τον χρησιμοποιήσω ως ανεμοφράκτη. Δεν λειτούργησε.
Δεν είχαμε κοιτάξει το δελτίο της ΕΜΥ, δεν είχαμε πάρει μαζί μας τα σωστά αντιανεμικά/αδιάβροχα layers και δεν είχαμε προετοιμαστεί ψυχολογικά για το μέτωπο που όπως μάθαμε αργότερα— σάρωνε όλη τη Στερεά Ελλάδα. Το ηθικό της ομάδας έπεσε στο ναδίρ.
Έστυψα το μυαλό μου να βρω κάτι θετικό να πω. Κάτι που θα ανέβαζε την παρέα και θα μας έπειθε ότι τα πράγματα δεν ήταν και τόσο τραγικά.
Τότε, ο ένας φίλος γύρισε στον άλλο, με κοίταξε και είπε απλά:
«Παιδιά, η κατάσταση είναι παντελώς χάλια.»
Και, παραδόξως, αυτή ήταν η ατάκα που μας έκανε όλους να νιώσουμε αμέσως καλύτερα.
Η Παγίδα της «Τοξικής Θετικότητας»
Όταν η στραβή χτυπάει στο βουνό, έχω την τάση να πέφτω αυτόματα στον αγαπημένο μου ρόλο: της τοξικής θετικότητας.
Φράσεις όπως «Δεν πειράζει, χτίζουμε χαρακτήρα!», «Τουλάχιστον θα μάθουμε για την επόμενη φορά!» ή «Ο μόνος δρόμος είναι μπροστά!» είναι οι μόνιμες ατάκες μου. (Μια φίλη μου, στην οποία έλεγα συχνά ότι «η ευτυχία είναι επιλογή», μου έλεγε σταθερά να βγάλω το σασμάν).
Δεν ήμουν πάντα έτσι. Όταν πρωτοξεκίνησα το trekking στον Όλυμπο και την Πίνδο, ήμουν ο πρώτος που παραπονιόταν για την ανηφόρα και ο πιο δυνατός στις γκρίνιες για τις φούσκες στα πόδια. Μετά, κάποιος έμπειρος οδηγός βουνού μου είπε ότι «το μόνο πραγματικό προσόν σε έναν σωστό πεζοπόρο είναι η θετική στάση».
Φοβούμενος ότι υστερούσα σε φυσική κατάσταση, τρόμαξα πως αν δεν γινόμουν ο «τέλειος, χαμογελαστός πεζοπόρος», θα με άφηναν πίσω. Έτσι, κόλλησα ένα ψεύτικο χαμόγελο στο πρόσωπο και έγινα ο άνθρωπος που δεν παραπονιέται ποτέ, όση ταλαιπωρία κι αν τρώει.
Παράλληλα, τα τελευταία χρόνια, η «αποδοχή της αποτυχίας» έγινε μόδα. Από ομιλίες κινήτρων μέχρι βίντεο στο TikTok, όλοι διακηρύσσουν ότι η αποτυχία είναι ο σπουδαιότερος δάσκαλος. Μας λένε να «αποτυγχάνουμε γρήγορα και συχνά».
Μέσα σε όλη αυτή την κοινωνική πίεση, δεν είναι να απορεί κανείς που η αυτόματη αντίδρασή μου σε κάθε δυσκολία ήταν να ψάχνω απεγνωσμένα για μια «ασημένια ακτίνα φωτός». Όμως, σύμφωνα με νέα επιστημονικά δεδομένα, αυτή η συνήθεια μπορεί τελικά να μας κάνει κακό.
Γιατί η Θετικότητα Δεν Λειτουργεί Πάντα
Έρευνες από το Πανεπιστήμιο Northwestern (υπό την ερευνήτρια Lauren Eskreis-Winkler) έδειξαν ότι υπάρχει ένα τεράστιο χάσμα ανάμεσα στο πώς βλέπουμε την αποτυχία θεωρητικά και πώς αντιδρούμε σε αυτή στην πράξη:
- Στους άλλους: Θεωρούμε τις αποτυχίες των άλλων ως «ευκαιρία μάθησης και εξέλιξης».
- Στον εαυτό μας: Όταν αποτυγχάνουμε εμείς οι ίδιοι, η αντίδρασή μας είναι πολύ λιγότερο ώριμη.
Η ερευνήτρια διαπίστωσε ότι η αποτυχία απειλεί το εγώ μας, με αποτέλεσμα ο εγκέφαλος να «κατεβάζει ρολά».
Με άλλα λόγια, λέμε στον εαυτό μας ότι «θα μάθουμε από το λάθος μας», αλλά στην πραγματικότητα απλώς χρυσώνουμε το χάπι για να μην νιώσουμε άσχημα εκείνη τη στιγμή. Αποτέλεσμα; Δεν μαθαίνουμε απολύτως τίποτα και επαναλαμβάνουμε τα ίδια λάθη στην επόμενη εξόρμηση.
Ο Σωστός Τρόπος να Διαχειριστείς
Η έρευνα δείχνει ότι ο πιο παραγωγικός τρόπος να αντιμετωπίσεις μια αποτυχία στο μονοπάτι είναι η ωμή ειλικρίνεια.
Ναι, μπορεί η εμπειρία να έχει ένα καλό μάθημα να σου δώσει για το μέλλον. Αλλά παράλληλα, αυτή τη στιγμή είναι απλά απαράδεκτη και υποφέρεις. Αν μπορείς να αποδεχτείς ότι ισχύουν και τα δύο, είσαι πολύ πιο κοντά στην πραγματικότητα και στις πραγματικές σου δυνατότητες.
Στη δική μας περίπτωση, καμία νοητική ακροβασία δεν μπορούσε να αλλάξει την πραγματικότητα:
- Ήμασταν εκτεθειμένοι στα 2.000 μέτρα.
- Ο αέρας ξύριζε.
- Φορούσαμε κοντομάνικα επειδή ξεχάσαμε τα fleece και τα τζάκετ στο πορτ-μπαγκάζ.
Το να πετάω κούφια συνθήματα αισιοδοξίας δεν θα άλλαζε τις συνθήκες. Αντίθετα, εκνεύριζε τους πάντες.
Η πιεστική θετικότητα συχνά κάνει τους ανθρώπους να νιώθουν ότι η ενόχληση ή ο πόνος τους είναι «λάθος» ή ανεπιθύμητος. Καθένας αισθάνεται μόνος με τις σκέψεις του. Γι' αυτό, το να πούμε φωναχτά αυτό που σκεφτόμασταν όλοι —«Παναγία μου, αυτό που ζούμε είναι μαρτύριο»— λειτούργησε σαν βαλβίδα αποσυμπίεσης.
Το Δίδαγμα
Αν είσαι ο κλασικός αισιόδοξος της παρέας, δοκίμασε το αντίθετο στην επόμενη κακοτοπιά. Άφησε τον εαυτό σου να μισήσει τη στιγμή για λίγα λεπτά.
- Άσε τον εαυτό σου να νευριάσει.
- Άσε τον εαυτό σου να κουραστεί.
- Βρίσε τις συνθήκες (όχι τους πεζοπορικούς σου συντρόφους!).
Υπάρχει τεράστια απελευθερωτική αξία στο να επιτρέπεις στον εαυτό σου να βιώσει τα συναισθήματά του. Όπως λέει και η σύγχρονη ψυχολογία, είναι απόλυτα υγιές να ουρλιάξεις από θυμό όταν η φύση (ή η δική σου βλακεία) συνωμοτεί για να σου χαλάσει μια υπέροχη διαδρομή.
Το Μυστικό;
Μην αγνοείς τον εκνευρισμό σου, αλλά μην βουλιάζεις και μέσα σε αυτόν. Νιώσε τον, βγάλτον από μέσα σου με μια ατάκα... και μετά σφίξε τα κορδόνια σου και συνέχισε να περπατάς.
