«Ενισχυτικά Οξυγόνου» στο Υψόμετρο: Επιστημονική Αλήθεια ή Επικίνδυνοι Μύθοι;
Η ανάβαση στα ορεινά περάσματα και τα μεγάλα υψόμετρα αποτελεί μια από τις πιο συναρπαστικές εμπειρίες, ωστόσο η αλλαγή του περιβάλλοντος κρύβει σημαντικούς κινδύνους. Η νόσος του υψομέτρου δεν προκαλεί απλώς μια παροδική αδιαθεσία, αλλά μπορεί να εξελιχθεί σε σοβαρές και απειλητικές για τη ζωή καταστάσεις, όπως το Υψομετρικό Πνευμονικό Οίδημα (HAPE). Στην προσπάθειά τους να προλάβουν τα συμπτώματα και να ενισχύσουν τις σωματικές τους αντοχές, πολλοί λάτρεις του βουνού καταφεύγουν στη χρήση των λεγόμενων «ενισχυτικών οξυγόνου». Πρόκειται για συμπληρώματα διατροφής ή φαρμακευτικές ουσίες που υπόσχονται αποτελεσματικότερη επεξεργασία του οξυγόνου από τον οργανισμό.
Για να διαπιστωθεί η πραγματική αποτελεσματικότητα αυτών των σκευασμάτων, η πνευμονολόγος και επίκουρη καθηγήτρια ιατρικής στο Πανεπιστήμιο του Κολοράντο Anschutz, Δρ. Lindsay Forbes, αξιολόγησε πέντε από τις πιο δημοφιλείς ουσίες που κυκλοφορούν στην αγορά ή χρησιμοποιούνται εκτός ενδείξεων.
Στην πρώτη κατηγορία, τα συμπληρώματα σιδήρου ξεχωρίζουν ως η πλέον επιστημονικά τεκμηριωμένη επιλογή. Ο σίδηρος αποτελεί τον βασικό δομικό λίθο της αιμοσφαιρίνης, της πρωτεΐνης των ερυθρών αιμοσφαιρίων που είναι υπεύθυνη για τη μεταφορά του οξυγόνου στους ιστούς. Όταν ο άνθρωπος εκτίθεται σε συνθήκες υποξίας σε μεγάλο υψόμετρο, ο οργανισμός ενεργοποιεί την ορμόνη ερυθροποιητίνη (EPO) για να παράγει περισσότερα ερυθρά αιμοσφαίρια. Εάν τα αποθέματα σιδήρου (φερριτίνη) είναι χαμηλά, αυτή η προσαρμογή μπλοκάρεται. Η Δρ. Forbes επιβεβαιώνει ότι η λήψη σιδήρου βοηθά το σώμα να ανταπεξέλθει αποτελεσματικά, με μόνη συνηθισμένη παρενέργεια την ελαφρά δυσκοιλιότητα.
Αντίθετα, η εικόνα είναι πολύ λιγότερο ξεκάθαρη όσον αφορά τα φυτικά συμπληρώματα. Τα προσαρμογόνα βότανα, όπως η ασουαγκάντα, η ροδιόλα και το τζίνσενγκ, αν και διαδεδομένα στην ανατολική ιατρική, στερούνται επαρκών κλινικών μελετών στη δυτική ιατρική. Η θεωρία ότι μειώνουν την απόκριση του στρες στην έλλειψη οξυγόνου δεν έχει αποδειχθεί επιστημονικά. Παρόμοια είναι η κατάσταση και για το Ginkgo Biloba, ένα νοοτροπικό που προωθείται συχνά για την πρόληψη της οξείας νόσου των ορέων (AMS). Παρά τις ορισμένες μελέτες, η επιστημονική κοινότητα παραμένει επιφυλακτική και δεν το συνιστά ως βέβαιο ενισχυτικό απόδοσης.
Στο πεδίο των συνταγογραφούμενων φαρμάκων, η ακεταζολαμίδη, ευρύτερα γνωστή ως Diamox, διαθέτει ισχυρά ερευνητικά δεδομένα. Παρότι πρόκειται για διουρητικό φάρμακο, ενισχύει την υποξική αναπνευστική απόκριση του σώματος. Πρακτικά προκαλεί έναν ελεγχόμενο υπεραερισμό, βοηθώντας στην ταχύτερη αποβολή του διοξειδίου του άνθρακα και στην καλύτερη ροή των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Ωστόσο, η χρήση του απαιτεί προσοχή καθώς αυξάνει τον κίνδυνο αφυδάτωσης λόγω διούρησης, ενώ προκαλεί και μια παράδοξη αλλοίωση στη γεύση των ανθρακούχων ποτών.
Μια από τις πιο αμφιλεγόμενες ουσίες που είδαν πρόσφατα το φως της δημοσιότητας —με αφορμή τη χρήση της από επαγγελματίες αθλητές σε διεθνείς διοργανώσεις— είναι η σιλδεναφίλη, γνωστή ως Viagra. Μηχανιστικά λειτουργεί παρόμοια με το Diamox, βελτιώνοντας την αναπνευστική απόκριση στην υποξία. Εντούτοις, η Δρ. Forbes επισημαίνει ότι οι δημοσιευμένες μελέτες για την αποτελεσματικότητά της στο υψόμετρο είναι ελάχιστες. Επιπλέον, πέρα από τις προφανείς σωματικές επιδράσεις, μπορεί να προκαλέσει υπνηλία, ζάλη και αίσθημα κόπωσης, καθιστώντας το Diamox σαφώς ασφαλέστερη και προτιμότερη επιλογή.
Προσοχή στους Συνδυασμούς!
Η ταυτόχρονη λήψη των δύο συνταγογραφούμενων φαρμάκων (Diamox και Viagra) θεωρείται ιδιαίτερα επικίνδυνη, καθώς οι παρενέργειές τους δρουν αθροιστικά στον οργανισμό. Αντιθέτως, τα μη συνταγογραφούμενα συμπληρώματα δρουν μέσω διαφορετικών μηχανισμών και δεν ενέχουν άμεσο κίνδυνο αν ληφθούν μαζί, παρά το γεγονός ότι μόνο ο σίδηρος προσφέρει ουσιαστικό όφελος.
Σε κάθε περίπτωση, η σύγχρονη ιατρική φυσιολογία καταλήγει στο ότι δεν υπάρχουν θαυματουργές συντομεύσεις για την αύξηση της πυκνότητας του οξυγόνου. Ο ασφαλέστερος και πλέον αποτελεσματικός τρόπος για τη βελτίωση των επιδόσεων στο βουνό παραμένει ο σταδιακός εγκλιματισμός, η αργή και σταθερή ανάβαση, καθώς και η συστηματική ενυδάτωση του οργανισμού.
