Η τραγική κατάσταση που παρουσιάζουν οι αρχαιολογικοί χώροι και τα μνημεία του Βόλου αποτελεί μια ανοιχτή πληγή για τον πολιτισμό και την ταυτότητα της περιοχής.
Παρά το γεγονός ότι ο Βόλος και η ευρύτερη Μαγνησία αποτελούν ένα «χρυσωρυχείο» ιστορίας, από τους αρχαιότερους νεολιθικούς οικισμούς της Ευρώπης μέχρι τη σπουδαία βιομηχανική κληρονομιά των νεότερων χρόνων, η εικόνα που αντικρίζει ο επισκέπτης και ο κάτοικος είναι αυτή της απαξίωσης, της σιωπής και της εγκατάλειψης. Το πλέον εξοργιστικό στοιχείο αυτής της υποβάθμισης είναι η καθολική έλλειψη πληροφόρησης. Οι αρχαιολογικοί χώροι του Βόλου είναι στην πλειονότητά τους «βουβά» ερείπια.
Ο επισκέπτης που θα βρεθεί, για παράδειγμα, στον λόφο της Γορίτσας, στις αρχαίες Αμφανές και στον αρχαιολογικό χώρο των Πευκακίων ή ακόμα και στο Κάστρο των Παλαιών, συχνά έρχεται αντιμέτωπος με το απόλυτο κενό: κατεστραμμένες ή εντελώς ανύπαρκτες ενημερωτικές πινακίδες και μια παντελή απουσία σύγχρονων ψηφιακών μέσων ενημέρωσης.
Η τραγική εικόνα της αρχαιολογικής κληρονομιάς του Βόλου δεν είναι μια γενική θεωρία, αλλά αντικατοπτρίζεται με τον πιο σκληρό τρόπο σε συγκεκριμένα σημεία της πόλης που παραμένουν αναξιοποίητα, «βουβά» και παραδομένα στη φθορά του χρόνου. Παρά την τεράστια ιστορική τους αξία, χώροι όπως η Γορίτσα, οι Αμφανές, τα Πευκάκια καθώς και άλλα μεμονωμένα μνημεία, αποτελούν σημεία όπου υπογραμμίζεται η πλήρη απουσία ενός σχεδίου ανάδειξης και πληροφόρησης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν ο αρχαιολογικός χώρος της Γορίτσας, των Αμφανών (Σωρός) και των Πευκακίων.
Ο επισκέπτης περιπλανιέται ανάμεσα σε σπουδαία τείχη και οικιστικά κατάλοιπα χωρίς την παραμικρή ενημέρωση. Δεν υπάρχουν οργανωμένα μονοπάτια, επεξηγηματικές πινακίδες που να αναπαριστούν τη ζωή στην αρχαία πόλη, ούτε καν βασικές υποδομές υποδοχής. Στην καρδιά του οικιστικού ιστού, η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο απογοητευτική.
Στη διασταύρωση των οδών Δεληγιώργη και Γαλλίας, τα αρχαιολογικά ευρήματα παραμένουν είτε θαμμένα, είτε σε υπόγεια οικοδομών, μη προσβάσιμα, αναξιοποίητα και χωρίς καμία πληροφοριακή σήμανση που να εξηγεί στους χιλιάδες πολίτες που περνούν καθημερινά από εκεί τι ακριβώς υπάρχει. Τέλος, ο θολωτός τάφος στον Περιφερειακό αποτελεί το αποκορύφωμα της παραλόγου απαξίωσης.
Ένα μνημείο τεράστιας πολιτιστικής αξίας που συνδέεται άμεσα με την Αργοναυτική εκστρατεία βρίσκεται εγκλωβισμένο κάτω από έναν δρόμο ταχείας κυκλοφορίας και παραμένει εντελώς αναξιοποίητο για μια εικοσαετία. Αυτή η αποσπασματική και πλημμελής διαχείριση των αρχαιολογικών χώρων στον Βόλο στερεί από την πόλη την ευκαιρία να συνδεθεί με το παρελθόν της.
Η μη αξιοποίηση των σημείων πολιτιστικού ενδιαφέροντος είτε αυτοί αποτελούν ευρύτερους αρχαιολογικούς χώρους, είτε πρόκειται για μεμονωμένα μνημεία, σε συνδυασμό και με την παντελή έλλειψη ενημερωτικού υλικού, μετατρέπει τον Βόλο από μια ιστορική κοιτίδα σε μια πόλη που προσπερνά την ίδια της την κληρονομιά χωρίς να τη γνωρίζει.
Η τραγική εικόνα της αρχαιολογικής κληρονομιάς του Βόλου ολοκληρώνεται με μια σειρά από μνημεία που, ενώ αποτελούν παγκόσμιας εμβέλειας θησαυρούς, παραμένουν ερμητικά κλειστά, απροσπέλαστα ή πλήρως εγκαταλελειμμένα, στερώντας από την πόλη τον πολιτιστικό της πνεύμονα, όπως το αρχαίο θέατρο της Δημητριάδας καθώς και τα Αρχαία Λουτρά στο χώρο των Παλαιών.
Η εικόνα της απόλυτης απαξίωσης, όμως, κορυφώνεται στα Αϊβαλιώτικα, όπου αρχαίος ναός ο οποίος έχει αποκαλυφθεί εδώ και είκοσι χρόνια παρουσιάζει μια αποκαρδιωτική εικόνα πλήρους εγκατάλειψης.
Ο χώρος θυμίζει περισσότερο παρατημένο χωράφι παρά ιερό σημείο της αρχαιότητας. Τα αρχιτεκτονικά μέλη είναι παραδομένα στη φθορά, η βλάστηση έχει πνίξει τα ευρήματα και η απουσία οποιασδήποτε ενημερωτικής πινακίδας καθιστά το μνημείο εντελώς αόρατο. Αυτή η συστηματική αδυναμία αξιοποίησης και η διατήρηση των χώρων ως «μουσειακών αποθηκών» υπό το καθεστώς του μη επισκέψιμου, ακυρώνει κάθε προσπάθεια πολιτιστικής ανάδειξης του Βόλου.
Στο βίντεο, ο αρχιτέκτονας Δημήτριος Καραγκούνης, Επίτιμος Προϊστάμενος του Τμήματος Αρχαιολογικών Έργων και Μελετών της ΕΦΑΛΑΡ πραγματοποιεί ένα οδοιπορικό σε αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία του Βόλου, σχολιάζοντας την σημερινή κατάσταση...
