Ένα οδοιπορικό ανάμεσα σε πέτρινα γεφύρια, απάτητα δάση και μοναστήρια-κομψοτεχνήματα που στέκουν όρθια εδώ και οκτώ αιώνες.
Στα Γρεβενά, η πεζοπορία δεν είναι μόνο μια φυσιολατρική δραστηριότητα· είναι μια βουτιά στην ιστορία της λαϊκής αρχιτεκτονικής. Εδώ, τα ονομαστά «μπουλούκια» —οι συντεχνίες των μαστόρων της πέτρας— άφησαν το ισχυρότερο αποτύπωμά τους όχι μόνο στα ξακουστά γεφύρια, αλλά και σε ναούς που μοιάζουν με απόρθητα φρούρια.
Η Τέχνη των Μαστοροχωρίων
Σε κάθε κορυφή και κάθε όχθη του Αλιάκμονα, οι τεχνίτες από τα Μαστοροχώρια της Κόνιτσας, της Κοζάνης και των Γρεβενών ένωσαν τις δυνάμεις τους. Το αποτέλεσμα; Κτίρια υψηλής αισθητικής που άντεξαν στον χρόνο, την τουρκοκρατία και τις κακουχίες.
Στις Όχθες του Αλιάκμονα: Μονή Ζάβορδας & Τορνικίου
Η πεζοπορία ξεκινά από τη Μονή Ζάβορδας (16ος αι.), η οποία δεσπόζει πάνω από τον Αλιάκμονα. Η φρουριακή της όψη με τον υψηλό πέτρινο τοίχο μαρτυρά την ανάγκη προστασίας της εποχής. Στο εσωτερικό της, οι τοιχογραφίες του Φράγκου Κατελάνου αποτελούν σταθμό στη μεταβυζαντινή τέχνη.
Λίγο πιο πέρα, η Μονή Τορνικίου (12ος αι.) διηγείται μια σύγχρονη ιστορία επιβίωσης: το 2011, ολόκληρο το διώροφο κτίσμα μεταφέρθηκε 140 μέτρα ψηλότερα για να σωθεί από τα νερά του φράγματος Ιλαρίωνα. Ένα θαύμα της μηχανικής που σέβεται την ιστορία.
Από το «Κρυφό Σχολειό» στις Κορυφές της Πίνδου
Το οδοιπορικό συνεχίζεται προς τη Δεσκάτη και τη Σαμαρίνα, εκεί που η φύση γίνεται πιο άγρια και η πίστη πιο εσωτερική.
Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος (Δασοχώρι): Ένα ιστορικό καταφύγιο που κατά την Τουρκοκρατία λειτούργησε ως «κρυφό σχολειό». Σήμερα, η αναστηλωμένη μονή αποτελεί πνευματικό φάρο της περιοχής.
Παναγία Σπηλιώτισσα (Σπήλαιο): Χτισμένη το 1633, η μονή αυτή είναι γεμάτη τοιχογραφίες-δείγματα λαϊκής τέχνης, υπογεγραμμένες από Ηπειρώτες και Μακεδόνες μαστόρους.
Μεγάλη Παναγία (Σαμαρίνα): Στο ψηλότερο χωριό της Ελλάδας, ο μητροπολιτικός ναός εντυπωσιάζει με το επιχρυσωμένο τέμπλο του. Το πλέον παράδοξο; Ένα πεύκο που φυτρώνει εδώ και έναν αιώνα μέσα στην κόγχη του ιερού, αποτελώντας το σήμα κατατεθέν του ναού.
Οδηγίες για τον Πεζοπόρο
Αν αποφασίσετε να ακολουθήσετε αυτό το θρησκευτικό οδοιπορικό, λάβετε υπόψη σας τα εξής:
Προετοιμασία: Οι διαδρομές γύρω από τον Αλιάκμονα και την Μπουνάσια απαιτούν καλή φυσική κατάσταση και κατάλληλα παπούτσια, καθώς το έδαφος μπορεί να είναι ολισθηρό ή πετρώδες.
Σεβασμός: Πολλά από αυτά τα μοναστήρια είναι ανενεργά ή έχουν ελάχιστους μοναχούς. Η ηρεμία και ο σεβασμός στον χώρο είναι αυτονόητα.
Εποχή: Η άνοιξη και το φθινόπωρο είναι οι ιδανικές εποχές, καθώς τα χρώματα του δάσους γύρω από τα πέτρινα μνημεία δημιουργούν ένα σκηνικό απαράμιλλης ομορφιάς.
Γιατί να επισκεφθείτε τα Γρεβενά;
Τα Γρεβενά δεν είναι μόνο ο «προορισμός των μανιταριών». Είναι ένας τόπος όπου ο παραδοσιακός οικισμός, το πυκνό δάσος και η άγρια ζωή συνυπάρχουν με τα «κομψοτεχνήματα της Ορθοδοξίας». Κάθε βήμα στο μονοπάτι είναι μια συνάντηση με την τέχνη των παλιών μαστόρων που ήξεραν να δουλεύουν την πέτρα σαν να ήταν μετάξι.
1. Διαδρομή Μονή Ζάβορδας - Σκήτη Οσίου Νικάνορα
Αυτή είναι μια από τις πιο εμβληματικές διαδρομές κοντά στον Αλιάκμονα.
Περιγραφή: Ξεκινάτε από την Ιερά Μονή Ζάβορδας (του Οσίου Νικάνορα), η οποία δεσπόζει πάνω από τον ποταμό Αλιάκμονα. Από την πίσω πλευρά της Μονής, ένα μονοπάτι περίπου 15 λεπτών (κατηφορικό) σας οδηγεί ακριβώς απέναντι από την εντυπωσιακή Σκήτη του Οσίου Νικάνορα, η οποία είναι κυριολεκτικά σκαρφαλωμένη στον κάθετο βράχο πάνω από τη λίμνη Ιλαρίωνα.
Αξιοθέατα: Η θέα προς τον ποταμό/λίμνη είναι συγκλονιστική, ενώ η ίδια η μονή (16ος αι.) αποτελεί σπουδαίο θρησκευτικό μνημείο.
Σημείωση: Κοντά στη Μονή Ζάβορδας βρίσκεται και η Μονή Παναγίας Τορνικίου, η οποία μεταφέρθηκε το 2011 για να σωθεί από τα νερά του φράγματος του Ιλαρίωνα.
2. Διαδρομή Σπήλαιο - Γεφύρι Πορτίτσας
Το χωριό Σπήλαιο είναι χτισμένο στο "μπαλκόνι" του όρους Όρλιακα και αποτελεί αφετηρία για εξαιρετικές διαδρομές.
Κυκλική Διαδρομή: Σπήλαιο – Πορτίτσα – Αγία Παρασκευή – Σπήλαιο (περίπου 9 χλμ., 3,5 ώρες).
Περιγραφή: Από την πλατεία του χωριού κατηφορίζετε το παλιό καλντερίμι προς το Φαράγγι της Πορτίτσας. Εκεί βρίσκεται το ομώνυμο δίτοξο γεφύρι (του 1743), στην είσοδο ενός στενού και επιβλητικού φαραγγιού.
Via Ferrata: Για τους πιο τολμηρούς, υπάρχει η διαδρομή προς το "Κελί της Καλόγριας", μια σπηλιά στο φαράγγι που απαιτεί χρήση εξοπλισμού (σιδερένιες σκάλες και συρματόσχοινα) για την προσέγγιση.
3. Διαδρομή στα Πέτρινα Γεφύρια του Βενέτικου
Μια μεγαλύτερη διαδρομή που συνδέει το Σπήλαιο με το Τρίκωμο.
Διαδρομή: Σπήλαιο – Μονή Κοιμήσεως Θεοτόκου – Γεφύρι Λιάτισσας – Γεφύρι Καγκέλια.
Χαρακτηριστικά: Διάσχιση περίπου 10 χλμ., μέτριας δυσκολίας (5,5-6,5 ώρες). Περνάτε από το ιστορικό μοναστήρι της Παναγίας στο Σπήλαιο και θαυμάζετε το γεφύρι της Λιάτισσας από ψηλά.
Πρακτικές Συμβουλές:
Νερό: Φροντίστε να έχετε μαζί σας νερό, ειδικά αν κάνετε τη διαδρομή προς τη Ζάβορδα το καλοκαίρι, καθώς η περιοχή μπορεί να είναι αρκετά ζεστή.
Πρόσβαση: Η πρόσβαση στη Μονή Ζάβορδας γίνεται οδικώς από το χωριό Παναγία (περίπου 11 χλμ. ασφαλτόδρομος).
