Για περισσότερο από μια δεκαετία, το Νεπάλ προσπαθούσε να λύσει ένα από τα πιο αμήχανα προβλήματα του Έβερεστ: τα σκουπίδια που αφήνουν πίσω τους οι ορειβάτες. Η λύση έμοιαζε απλή και λογική. Πληρώνεις εγγύηση, την παίρνεις πίσω μόνο αν κατεβάσεις μαζί σου απορρίμματα. Στην πράξη όμως, το μέτρο αποδείχθηκε περισσότερο λογιστικό τέχνασμα παρά περιβαλλοντική πολιτική.
Το πρόγραμμα, που ξεκίνησε πριν από 11 χρόνια, υποχρέωνε κάθε ορειβάτη να καταβάλει 4.000 δολάρια. Για να του επιστραφεί το ποσό, έπρεπε να φέρει πίσω τουλάχιστον 8 κιλά σκουπιδιών από το βουνό. Οι αρχές πίστευαν ότι έτσι θα περιοριζόταν η ρύπανση στις κατασκηνώσεις και κοντά στην κορυφή. Όμως το αποτέλεσμα ήταν απογοητευτικό.
Σχεδόν όλοι οι ορειβάτες έπαιρναν κανονικά πίσω τα χρήματά τους. Όχι επειδή καθάριζαν το Έβερεστ, αλλά επειδή μετέφεραν απορρίμματα από χαμηλότερα σημεία, κυρίως από τις κατασκηνώσεις προετοιμασίας. Εκεί όπου το πρόβλημα είναι μικρότερο και η μεταφορά ευκολότερη. Τα σκουπίδια στα μεγάλα υψόμετρα –σκηνές, συσκευασίες τροφίμων, κονσέρβες– παρέμεναν στη θέση τους.
Όπως εξηγούν άνθρωποι που γνωρίζουν καλά το βουνό, από τις υψηλές κατασκηνώσεις οι περισσότεροι κατεβάζουν μόνο τις άδειες φιάλες οξυγόνου. Όλα τα υπόλοιπα θεωρούνται «βάρος» σε μια ζώνη όπου κάθε βήμα κοστίζει. Το αποτέλεσμα; Δεκάδες τόνοι απορριμμάτων παγιδευμένοι στον πάγο, μαζί με κατεψυγμένα ανθρώπινα απόβλητα και περίπου 200 σορούς ορειβατών που δεν μπορούν να απομακρυνθούν.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις, ένας μέσος ορειβάτης αφήνει πίσω του περίπου 12 κιλά σκουπιδιών σε μια αποστολή έξι εβδομάδων. Το ίδιο το σύστημα εγγύησης, λοιπόν, ζητούσε λιγότερα απ’ όσα πραγματικά παράγονταν. Ένα λάθος σχεδιασμού που, όπως παραδέχονται πλέον οι αρχές, καταδίκασε το μέτρο σε αποτυχία.
Έτσι, η κυβέρνηση του Νεπάλ βάζει οριστικό τέλος στο πρόγραμμα και στρέφεται σε μια πιο αυστηρή λύση. Προωθείται νέο νομοσχέδιο που προβλέπει μη επιστρεφόμενο τέλος 4.000 δολαρίων για κάθε ορειβάτη. Τα χρήματα θα χρηματοδοτούν σημεία ελέγχου στην Κατασκήνωση Δύο και την παρουσία φυλάκων σε μεγάλα υψόμετρα, εκεί όπου το πρόβλημα είναι πιο έντονο.
Το μήνυμα είναι σαφές: στο Έβερεστ δεν αρκούν οι καλές προθέσεις και οι επιστροφές χρημάτων. Χρειάζεται έλεγχος, παρουσία και πραγματικό κόστος για όσους αφήνουν πίσω τους το αποτύπωμά τους.
