Δεν είναι όλα τα βουνά πλασμένα για να υποχωρούν στη σκιά άλλων. Κάποια γεννήθηκαν για να στέκουν όρθια μέσα στους αιώνες, να σηκώνουν στον ώμο τους ουρανό, μύθο και άνθρωπο. Ένα τέτοιο βουνό είναι η Όσσα ή αλλιώς Κίσσαβος.
Στη βορειοανατολική άκρη της Θεσσαλίας, νότια των Τεμπών, στέκει απέναντι από τον Όλυμπο, όχι ως κατώτερος, αλλά ως ίσος. Αδέλφια της ίδιας γης, γεννημένα από τον ίδιο σπασμό της πέτρας, χωρισμένα μονάχα από την κοιλάδα των Τεμπών που διασχίζει ο Πηνειός.
Η κορφή του, στα 1.978 μέτρα, εκεί όπου άλλοτε φύλαγε σκοπιά ο Προφήτης Ηλίας και σήμερα φέρει το όνομα Κώστας Παλαμιώτης, δεν κραυγάζει για κυριαρχία. Στέκει ακίνητη, σαν όρκος. Από εκεί ψηλά, το βλέμμα απλώνεται στον θεσσαλικό κάμπο, αγκαλιάζει χωριά και ανθρώπους, κι έπειτα γλιστρά ανατολικά, εκεί όπου οι πλαγιές γίνονται απότομες και παραδίδονται στη θάλασσα, σχηματίζοντας όρμους, ακρωτήρια και σιωπηλές εσοχές, σαν πληγές και φιλιά μαζί.
Η Όσσα είναι ένα βουνό με ραχοκοκαλιά και ανάσες. Το νερό κυλά αδιάκοπα, εδώ και χιλιάδες χρόνια, χαράζοντας την πέτρα και τη μνήμη. Πηγές καταγάργαρες ξεπηδούν σαν αρχαίοι ψίθυροι νερά που ξεδίψασαν θεούς και νύμφες, μα και ξυλοκόπους, κλέφτες, κυνηγούς και ορειβάτες. Το νερό της Όσσας δεν είναι απλό στοιχείο είναι φωνή.
Το βουνό είναι δάσος πυκνό και πολυσύνθετο, ένας απέραντος βοτανικός κήπος. Χαμηλά, κουμαριές, ρείκια, θυμάρι και ρίγανη ευωδιάζουν τον αέρα. Πιο πάνω, δρύες, καστανιές, κρανιές και φλαμουριές υψώνουν κορμούς βαρείς, γεμάτους ιστορία. Από τα 500 ως τα 1.600 μέτρα, η οξιά γίνεται βασίλισσα του τοπίου, πότε μόνη της, πότε σφιχταγκαλιασμένη με το έλατο. Η μαύρη πεύκη στέκει σαν σημάδι ανθρώπινης παρέμβασης και επιστροφής. Ανάμεσα στα φύλλα, το κυκλάμινο το κισσόφυλλο ανθίζει σιωπηλά, σαν μυστική σφραγίδα του βουνού.
Γι’ αυτή την αφθονία, ένα μεγάλο τμήμα της Όσσας, 16.900 εκτάρια, ανακηρύχθηκε Αισθητικό Δάσος και εντάχθηκε στο δίκτυο Natura 2000. Μα πολύ πριν από τους νόμους, υπήρχε η άγραφη προστασία της ίδιας της φύσης. Εκεί όπου ζουν αγριογούρουνα και ζαρκάδια, λαγοί, φασιανοί και η ξακουστή πέρδικα του Κισσάβου, το βουνό διατηρεί ακόμη τον παλμό της άγριας ζωής, άθικτο και αδιαπραγμάτευτο.
Στην ανατολική του πλευρά, το πράσινο βαθαίνει και σκοτεινιάζει. Οι βροχές είναι πιο γενναιόδωρες, οι χαράδρες πιο άγριες. Η χαράδρα της Καλυψούς, με καταρράκτες, λίμνες και απότομα βράχια, μοιάζει με τόπο έξω από τον χρόνο, εκεί όπου η γη θυμάται τον εαυτό της. Αντίθετα, η βορειοδυτική πλευρά είναι γυμνή, πέτρινη και αυστηρή, σαν πρόσωπο πολεμιστή που δεν χαμογελά εύκολα.
Μα η Όσσα δεν είναι μόνο φύση είναι μνήμη βαριά. Στην αρχαιότητα, εδώ έζησαν οι Μάγνητες. Εδώ περπάτησαν μύθοι και θεοί οι Νύμφες των νερών και των δασών, η Δήμητρα στον δρόμο της απώλειας, ο Ασκληπιός της ίασης, ο Φιλοκτήτης της δοκιμασίας. Ο Ηρακλής, λένε, εδώ άφησε την τελευταία του πνοή. Κι εδώ οι γίγαντες Ώτος και Εφιάλτης τόλμησαν να στοιβάξουν το Πήλιο πάνω στον Κίσσαβο, για να φτάσουν τον Όλυμπο μια ύβρη που μόνο βουνά μπορούσαν να αντέξουν.
Στη λαϊκή ψυχή, ο Κίσσαβος στάθηκε πάντα απέναντι στον Όλυμπο. Στο κλέφτικο τραγούδι, τα δυο βουνά μαλώνουν ποιο θα ρίξει τη βροχή και ποιο το χιόνι. Κι εκεί, μέσα στη λιτότητα του στίχου, ο Κίσσαβος δεν υποχωρεί. Στέκει περήφανος, σύμμαχος της κλεφτουριάς, βουνό της ανυπότακτης ελευθερίας.
Ψηλά, στη θέση Κάναλος, στα 1.605 μέτρα, οι άνθρωποι ύψωσαν το καταφύγιο. Το 1939, με πέτρα, χώμα και πείσμα. Με μουλάρια που ανέβαζαν υλικά και χέρια που μάτωναν από το κρύο. Το καταφύγιο γνώρισε πόλεμο, λεηλασία και εγκατάλειψη. Κινδύνεψε να σβήσει, μα σώθηκε. Και ξαναγεννήθηκε. Επεκτάθηκε, φωτίστηκε, ζεστάθηκε. Σήμερα φιλοξενεί δεκάδες ανθρώπους, μα κυρίως φιλοξενεί την ανάγκη του ανθρώπου για ασφάλεια μέσα στην αγριότητα.
Γύρω από την Όσσα, τα χωριά η Αγιά, το Στόμιο, τα Αμπελάκια, η Σπηλιά, το Μεταξοχώρι, το Κόκκινο Νερό κρατούν ζωντανή τη φωνή του ανθρώπου. Πέτρα, ξύλο, μοναστήρια και εκκλησιές, όπως η Μονή Κομνηνείου, δένουν την πίστη με το τοπίο.
Η Όσσα δεν ζητά να επισκιάσει τον Όλυμπο. Στέκει απέναντί του, όπως στέκουν τα ίσα πράγματα με σιωπηλή δύναμη, με βάθος, με αντοχή. Είναι βουνό της φύσης, της μνήμης και του ανθρώπινου αγώνα. Βουνό που δεν επιβάλλεται αλλά σε κατακτά. Κι όταν φύγεις, κάτι από αυτόν μένει μέσα σου, σαν πέτρα βαριά στο στήθος, σαν νερό που συνεχίζει να τρέχει, ακόμη κι όταν δεν το βλέπεις.
