Η παραμονή και η δραστηριότητα σε μεγάλο υψόμετρο επιβαρύνουν σημαντικά τον ανθρώπινο οργανισμό. Η μειωμένη διαθεσιμότητα οξυγόνου μπορεί να οδηγήσει σε οξεία νόσο του βουνού (Acute Mountain Sickness – AMS), με συμπτώματα όπως πονοκέφαλο, ναυτία, κόπωση και ζάλη. Παρότι η σταδιακή ανάβαση παραμένει το πιο αποτελεσματικό μέτρο πρόληψης, η επιστημονική έρευνα αναζητά συνεχώς συμπληρωματικούς τρόπους προστασίας.
Τα τελευταία χρόνια, ένα αυξανόμενο ενδιαφέρον έχει στραφεί προς τις κετόνες και τον πιθανό ρόλο τους στη φυσιολογική προσαρμογή στο υψόμετρο.
Τι είναι οι κετόνες;
Οι κετόνες αποτελούν μια εναλλακτική μορφή καυσίμου για το σώμα. Παράγονται φυσιολογικά όταν η πρόσληψη υδατανθράκων είναι χαμηλή, όπως κατά τη νηστεία ή σε δίαιτες χαμηλών υδατανθράκων. Παράλληλα, τα τελευταία χρόνια έχουν αναπτυχθεί πόσιμες μορφές κετονών, οι οποίες επιτρέπουν την άμεση αύξηση των επιπέδων τους στο αίμα.
Αν και αρχικά οι κετόνες μελετήθηκαν κυρίως για την αθλητική απόδοση και την αποκατάσταση, η έρευνα επεκτάθηκε και στο πεδίο της φυσιολογίας του υψομέτρου.
Πώς επηρεάζουν τον οργανισμό σε μεγάλο υψόμετρο;
Σε συνθήκες υποξίας (χαμηλό οξυγόνο), το σώμα προσπαθεί να αντισταθμίσει την έλλειψη αυξάνοντας τον ρυθμό και το βάθος της αναπνοής. Οι κετόνες φαίνεται να επηρεάζουν αυτή τη διαδικασία μέσω της οξεοβασικής ισορροπίας του αίματος.
Σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες:
-
αυξάνουν τον αερισμό των πνευμόνων
-
συμβάλλουν σε ελαφρώς υψηλότερα επίπεδα οξυγόνου στο αίμα
-
επηρεάζουν παρόμοιους μηχανισμούς με αυτούς που ενεργοποιούν ορισμένα προληπτικά φάρμακα για το AMS
Το αποτέλεσμα είναι μια πιο αποτελεσματική αναπνευστική προσαρμογή στο υψόμετρο, χωρίς να βελτιώνεται απαραίτητα η μέγιστη αθλητική απόδοση.
Τι δείχνουν οι μέχρι τώρα έρευνες
Εργαστηριακές δοκιμές σε θαλάμους υψομέτρου και πεδία πραγματικών αναβάσεων δείχνουν ότι:
-
οι κετόνες δεν αυξάνουν τη μέγιστη απόδοση σε μεγάλο υψόμετρο
-
ενδέχεται όμως να μειώνουν τη συχνότητα ή τη σοβαρότητα της οξείας νόσου του βουνού
-
σε ελεγχόμενα πειράματα, άτομα που κατανάλωσαν κετόνες εμφάνισαν καθυστερημένη ή ηπιότερη εμφάνιση συμπτωμάτων AMS σε σχέση με ομάδες ελέγχου
Τα δεδομένα είναι ακόμη περιορισμένα, αλλά τα αποτελέσματα κρίνονται αρκετά ενθαρρυντικά ώστε να συνεχιστεί η έρευνα.
Σύγκριση με τις κλασικές μεθόδους πρόληψης
Η πιο διαδεδομένη φαρμακευτική πρόληψη για την οξεία νόσο του βουνού βασίζεται σε ουσίες που αυξάνουν την αναπνευστική δραστηριότητα. Οι κετόνες φαίνεται να προκαλούν παρόμοια φυσιολογική αντίδραση, χωρίς να αποτελούν φάρμακο.
Ωστόσο:
-
έχουν μικρότερη διάρκεια δράσης
-
απαιτούν επαναλαμβανόμενη λήψη
-
μπορεί να προκαλέσουν γαστρεντερική δυσφορία σε ορισμένα άτομα
-
είναι προς το παρόν ακριβή και όχι ευρέως προσβάσιμα
Τι πρέπει να γνωρίζουμε μέχρι σήμερα
-
Οι κετόνες δεν αντικαθιστούν τον σωστό εγκλιματισμό
-
Δεν αποτελούν εγγύηση αποφυγής της νόσου του βουνού
-
Μπορεί να λειτουργήσουν συμπληρωματικά σε συγκεκριμένες περιπτώσεις
-
Η επιστημονική τεκμηρίωση βρίσκεται ακόμα σε εξέλιξη
Μελλοντικές μελέτες αναμένεται να αποσαφηνίσουν τη σωστή δοσολογία, τη διάρκεια λήψης και το ποιοι πληθυσμοί ωφελούνται περισσότερο.
Οι κετόνες αποτελούν μια ενδιαφέρουσα και πολλά υποσχόμενη προσέγγιση στη διαχείριση της προσαρμογής στο υψόμετρο. Αν και δεν βελτιώνουν την απόδοση, φαίνεται να επηρεάζουν θετικά την αναπνευστική λειτουργία και την οξυγόνωση του αίματος, μειώνοντας ενδεχομένως τον κίνδυνο σοβαρής οξείας νόσου του βουνού.
Μέχρι να υπάρξουν πιο σαφή και εκτενή δεδομένα, παραμένουν ένα υποστηρικτικό εργαλείο και όχι υποκατάστατο των βασικών κανόνων ασφάλειας: αργή ανάβαση, σωστή ενυδάτωση, επαρκής ξεκούραση και προσεκτική παρακολούθηση των συμπτωμάτων.
