Ο φόβος αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ανθρώπινης παρουσίας στο βουνό.
Εμφανίζεται ξαφνικά, συχνά χωρίς προειδοποίηση: σε ένα εκτεθειμένο πέρασμα, σε απότομο έδαφος, σε περιορισμένη ορατότητα ή μπροστά σε άγνωστες συνθήκες.
Δεν αφορά μόνο αρχάριους.
Εμφανίζεται σε πεζοπόρους κάθε εμπειρίας και επιπέδου.
Ο φόβος δεν είναι ένδειξη αδυναμίας. Είναι ένα βασικό, εξελικτικά χρήσιμο συναίσθημα που έχει ως στόχο την προστασία.
Τι είναι ο φόβος στο ορεινό περιβάλλον
Στο βουνό, ο φόβος ενεργοποιείται κυρίως από:
-
το ύψος και την έκθεση
-
την αβεβαιότητα του εδάφους
-
την αίσθηση απώλειας ελέγχου
-
τις μεταβαλλόμενες καιρικές συνθήκες
-
τη σωματική κόπωση ή την έλλειψη ενέργειας
Πρόκειται για φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού σε καταστάσεις που ενδέχεται να ενέχουν κίνδυνο. Ο εγκέφαλος ενεργοποιεί μηχανισμούς επιβίωσης, αυξάνοντας την εγρήγορση και την προσοχή.
Γιατί δεν πρέπει να αγνοείται
Η πλήρης απουσία φόβου μπορεί να είναι εξίσου επικίνδυνη με την υπερβολή του.
Ο φόβος:
-
βοηθά στην αξιολόγηση ρίσκου
-
επιβραδύνει παρορμητικές αποφάσεις
-
ενισχύει την προσοχή στη λεπτομέρεια
-
λειτουργεί ως εσωτερικό σύστημα προειδοποίησης
Το πρόβλημα δεν είναι ο φόβος καθαυτός, αλλά η αδυναμία διαχείρισής του.
Όταν ο φόβος γίνεται εμπόδιο
Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο φόβος μπορεί να οδηγήσει σε:
-
μπλοκάρισμα κινήσεων
-
απώλεια συγκέντρωσης
-
πανικό
-
λανθασμένες αποφάσεις
Ιδιαίτερα επικίνδυνος είναι ο «φόβος του φόβου» — η προσδοκία ότι θα εμφανιστεί πανικός, πριν καν υπάρξει πραγματικός λόγος. Αυτή η κατάσταση συχνά εντείνεται από την πίεση χρόνου, την κούραση και την έλλειψη προετοιμασίας.
Πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί ο φόβος στο βουνό
1. Σταδιακή εξοικείωση
Η προοδευτική έκθεση σε απαιτητικές συνθήκες επιτρέπει στον οργανισμό να συνηθίσει. Μικρά, ελεγχόμενα βήματα είναι πιο αποτελεσματικά από απότομες υπερβάσεις ορίων.
2. Καλή προετοιμασία
Η γνώση μειώνει την αβεβαιότητα. Η σωστή προετοιμασία περιλαμβάνει:
-
ρεαλιστικό σχεδιασμό διαδρομής
-
ενημέρωση για το έδαφος και τις συνθήκες
-
κατάλληλο εξοπλισμό
-
επαρκή φυσική κατάσταση
Όσο καλύτερα γνωρίζουμε τι να περιμένουμε, τόσο λιγότερο χώρο αφήνουμε στον φόβο.
3. Διαχείριση ρυθμού
Η βιασύνη ενισχύει την ανασφάλεια. Σταθερός ρυθμός, τακτικές στάσεις και συνειδητή αναπνοή συμβάλλουν στη διατήρηση ψυχραιμίας.
4. Αποδοχή του συναισθήματος
Η αποδοχή του φόβου ως φυσικής αντίδρασης μειώνει την έντασή του. Δεν χρειάζεται να «εξαφανιστεί» για να συνεχιστεί με ασφάλεια η δραστηριότητα.
5. Ευελιξία στις αποφάσεις
Η επιστροφή ή η αλλαγή σχεδίου δεν αποτελεί αποτυχία. Αντίθετα, είναι ένδειξη σωστής κρίσης. Το βουνό παραμένει – οι συνθήκες και η ψυχολογία αλλάζουν.
Ο φόβος ως εργαλείο ασφάλειας
Όταν γίνεται κατανοητός και ελεγχόμενος, ο φόβος λειτουργεί υπέρ της ασφάλειας. Βοηθά να αναγνωρίζονται όρια, να γίνονται ρεαλιστικές επιλογές και να διατηρείται ο σεβασμός προς το περιβάλλον του βουνού.
Η εμπειρία στο βουνό δεν χαρακτηρίζεται από την απουσία φόβου, αλλά από τη σωστή διαχείρισή του.
Ο φόβος στο βουνό είναι φυσικός, αναμενόμενος και χρήσιμος. Δεν αποτελεί εμπόδιο στην πεζοπορία ή την ορεινή δραστηριότητα, εφόσον αντιμετωπίζεται με γνώση, προετοιμασία και ψυχραιμία. Η κατανόησή του οδηγεί σε μεγαλύτερη ασφάλεια, ωριμότερες αποφάσεις και ουσιαστικότερη εμπειρία στη φύση.
