Η αναρρίχηση και η ορειβασία στην Ελλάδα έχουν γνωρίσει σημαντική αύξηση τα τελευταία χρόνια, με χιλιάδες ορειβάτες και πεζοπόρους να επισκέπτονται τα ελληνικά βουνά κάθε χρόνο. Η δημοτικότητα αυτών των δραστηριοτήτων όμως συνοδεύεται από αυξανόμενη ανάγκη για ασφαλείς υποδομές, πρόληψη ατυχημάτων και αποτελεσματικές ομάδες διάσωσης.
Αύξηση Δραστηριοτήτων & Συνέπειες
Η ορειβασία στην Ελλάδα αναπτύσσεται τόσο σε επίπεδο ερασιτεχνών όσο και επαγγελματιών. Παλιότερη εκτίμηση ανέφερε ότι περισσότεροι από 50.000 ορειβάτες δραστηριοποιούνται στη χώρα, με πολλές εξορμήσεις να γίνονται και το χειμώνα, παρά τις επικίνδυνες συνθήκες που εμφανίζονται σε μεγαλύτερα υψόμετρα.
Ωστόσο, αυτή η αύξηση δεν συνοδεύτηκε από αντίστοιχη ανάπτυξη υποστηρικτικών δομών ασφάλειας. Σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες όπου οι χρόνοι απόκρισης διάσωσης είναι σχετικά σύντομοι, σε ελληνικά βουνά όπως ο Όλυμπος μπορεί να απαιτούνται 5–6 ώρες για επιχείρηση διάσωσης το καλοκαίρι και έως 12 ώρες το χειμώνα.
Στατιστικά Ατυχημάτων στο Βουνό
Δεν υπάρχει ενιαίο, δημόσια προσβάσιμο επίσημο στατιστικό αρχείο ατυχημάτων που να καταγράφει με ακρίβεια όλους τους κινδύνους και περιστατικά για αναρρίχηση και ορειβασία στην Ελλάδα. Παρόλα αυτά, ιστορικά και πρόσφατα περιστατικά δείχνουν ότι οι κίνδυνοι είναι υπαρκτοί και δεν είναι σπάνιοι:
-
Στις χιονοστιβάδες, η Ελλάδα έχει βιώσει πολύνεκρα ατυχήματα. Στις 28 Δεκεμβρίου 2025, τέσσερις έμπειροι ορειβάτες έχασαν τη ζωή τους όταν μια χιονοστιβάδα τους καταπλάκωσε στα Βαρδούσια.
-
Οι τραγωδίες από χιονοστιβάδες στο παρελθόν περιλαμβάνουν το μεγάλο δυστύχημα του 1976 στον Όλυμπο με έξι νεκρούς και παλαιότερο συμβάν στο Μαίναλο με επτά τραυματίες/νεκρούς.
-
Υπάρχουν επανειλημμένα περιστατικά τραυματισμών και αναγκών διάσωσης σε βουνά όπως ο Όλυμπος, ο Σμόλικας και η Γκιώνα, ειδικά πάνω από τα 2.000 μέτρα, όπου οι καιρικές συνθήκες και η αλλαγή τους μπορούν να αποδειχθούν καταστροφικές.
Οι γενικότεροι δείκτες από διεθνή δεδομένα δείχνουν ότι χιλιάδες άνθρωποι αντιμετωπίζουν έκτακτες ανάγκες σε ορεινό περιβάλλον κάθε χρόνο· σε μερικές ευρωπαϊκές χώρες καταγράφονται πλέον πάνω από 3.000 περιστατικά έκτακτης ανάγκης ετησίως, με δεκάδες θανάτους.
Δομές Διάσωσης στην Ελλάδα: Τρέχουσα Κατάσταση
Στην Ελλάδα δεν έχει συσταθεί ειδική εθνική υπηρεσία ορεινής διάσωσης με επαγγελματικό, ενιαίο επιχειρησιακό ρόλο, όπως σε άλλες χώρες των Άλπεων. Αντίθετα, η αντιμετώπιση εκτάκτων περιστατικών σε ορεινό περιβάλλον στηρίζεται στη συνεργασία διαφόρων φορέων:
-
Ελληνική Ομάδα Διάσωσης (ΕΟΔ): Eθελοντικός οργανισμός με τμήμα ορεινής διάσωσης που δρα σε ολόκληρη τη χώρα και συνεργάζεται με επίσημους φορείς σε επιχειρήσεις.
-
Πυροσβεστική Υπηρεσία, ΕΜΑΚ και ΕΚΑΒ: Συχνά συμμετέχουν σε επιχειρήσεις διάσωσης που περιλαμβάνουν αναρριχητές και ορειβάτες.
-
Τοπικές εθελοντικές ομάδες όπως ομάδες διάσωσης στην Κρήτη ή άλλες περιοχές, που συμπληρώνουν τις επιχειρήσεις όταν οι κρατικοί πόροι είναι περιορισμένοι.
Παρά την ύπαρξη αυτών των ομάδων, η έλλειψη ενιαίας και πλήρως εξειδικευμένης υπηρεσίας οδηγεί σε μεγάλους χρόνους απόκρισης και σε επιχειρήσεις που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από εθελοντές ή δυνάμεις που δεν έχουν πάντα την απαιτούμενη εξειδίκευση και μέσα — ιδίως σε δύσβατα, τεχνικά σημεία και σε δύσκολες καιρικές συνθήκες.
Προτάσεις για Βελτίωση της Ορεινής Διάσωσης στην Ελλάδα
-
Συστηματική Καταγραφή Ατυχημάτων: Δημιουργία επίσημου εθνικού μητρώου ορεινών ατυχημάτων με στατιστικά δεδομένα ώστε να εντοπίζονται οι πιο επικίνδυνες διαδρομές και περιόδοι.
-
Εξειδίκευση και Εκπαίδευση: Ανάπτυξη επαγγελματικών ομάδων διάσωσης με εξειδίκευση στην ορεινή αναρρίχηση, όχι μόνο σε εθελοντική βάση.
-
Ταχύτεροι Χρόνοι Απόκρισης: Ενίσχυση μέσων (ελικόπτερα, ειδικός εξοπλισμός) και συντονισμού για να μειωθούν οι ώρες ανταπόκρισης στις κρίσιμες πρώτες ώρες.
-
Πρόληψη & Εκπαίδευση Ορειβατών: Εκπαιδευτικά προγράμματα για ασφαλή κίνηση στο βουνό και ενημέρωση για κινδύνους, καθώς και επέκταση σε σχολές και συλλόγους.
-
Καλύτερος Προγραμματισμός Διαδρομών: Ανάπτυξη και σήμανση μονοπατιών υψηλής ασφάλειας, με στόχο τη μείωση των περιπτώσεων λανθασμένης πλοήγησης.
Καθώς η ορειβασία και η αναρρίχηση στην Ελλάδα αυξάνονται, είναι κρίσιμο να αντιμετωπιστεί η έλλειψη μιας πλήρως εξειδικευμένης κρατικής ορεινής ομάδας διάσωσης. Τα στατιστικά και τα περιστατικά δείχνουν ότι οι κίνδυνοι στο ελληνικό ορεινό περιβάλλον είναι υπαρκτοί και ενίοτε σοβαροί, ενώ η σημερινή υποστήριξη διάσωσης βασίζεται κυρίως σε εθελοντικούς πόρους και μεμονωμένες προσπάθειες.
Η ενίσχυση των δομών διάσωσης και η πρόληψη ατυχημάτων θα μπορούσαν να σώσουν ζωές και να ενισχύσουν την ασφάλεια για όλους όσοι αγαπούν τα ελληνικά βουνά.
